སྐྲ་ཡི་བུའི་མདོ།

 5. කේසපුත්තිසුත්තං

ඒවං මේ සුතං – ඒකං සමයං භගවා කෝසලේසු චාරිකං චරමානෝ මහතා භික්ඛුසඞ්ඝේන සද්ධිං යේන කේසපුත්තං නාම කාලාමානං නිගමෝ තදවසරි. අස්සෝසුං ඛෝ කේසමුත්තියා කාලාමා – ‘‘සමණෝ ඛලු, භෝ, ගෝතමෝ සක්‍යපුත්තෝ සක්‍යකුලා පබ්බජිතෝ කේසමුත්තං අනුප්පත්තෝ. තං ඛෝ පන භවන්තං ගෝතමං ඒවං කල්‍යාණෝ කිත්තිසද්දෝ අබ්භුග්ගතෝ – ‘ඉතිපි සෝ භගවා…පේ॰… සාධු ඛෝ පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හෝතී’’’ති.
අථ ඛෝ කේසමුත්තියා කාලාමා යේන භගවා තේනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා අප්පේකච්චේ භගවන්තං අභිවාදේත්වා ඒකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පේකච්චේ භගවතා සද්ධිං සම්මෝදිංසු, සම්මෝදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරේත්වා ඒකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පේකච්චේ යේන භගවා තේනඤ්ජලිං පණාමේත්වා ඒකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පේකච්චේ නාමගෝත්තං සාවේත්වා ඒකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පේකච්චේ තුණ්හීභූතා ඒකමන්තං නිසීදිංසු. ඒකමන්තං නිසින්නා ඛෝ තේ කේසමුත්තියා කාලාමා භගවන්තං ඒතදවෝචුං –
‘‘සන්ති, භන්තේ, ඒකේ සමණබ්‍රාහ්මණා කේසමුත්තං ආගච්ඡන්ති. තේ සකංයේව වාදං දීපේන්ති ජෝතේන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසේන්ති වම්භේන්ති පරිභවන්ති ඕපපක්ඛිං කරෝන්ති. අපරේපි, භන්තේ, ඒකේ සමණබ්‍රාහ්මණා කේසමුත්තං ආගච්ඡන්ති . තේපි සකංයේව වාදං දීපේන්ති ජෝතේන්ති, පරප්පවාදං පන ඛුංසේන්ති වම්භේන්ති පරිභවන්ති ඕමක්ඛිං කරෝන්ති. තේසං නෝ, භන්තේ , අම්හාකං හෝතේව කඞ්ඛා හෝති විචිකිච්ඡා – ‘කෝ සු නාම ඉමේසං භවතං සමණබ්‍රාහ්මණානං සච්චං ආහ, කෝ මුසා’’’ති? ‘‘අලඤ්හි වෝ, කාලාමා, කඞ්ඛිතුං අලං විචිකිච්ඡිතුං. කඞ්ඛනීයේව පන වෝ ඨානේ විචිකිච්ඡා උප්පන්නා’’.
‘‘ඒථ තුම්හේ, කාලාමා, මා අනුස්සවේන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානේන, මා තක්කහේතු, මා නයහේතු, මා ආකාරපරිවිතක්කේන , මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණෝ නෝ ගරූති. යදා තුම්හේ, කාලාමා, අත්තනාව ජානේය්‍යාථ – ‘ඉමේ ධම්මා අකුසලා, ඉමේ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමේ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමේ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තී’’’ති, අථ තුම්හේ, කාලාමා, පජහේය්‍යාථ.
‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ලෝභෝ පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානෝ උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?
‘‘අහිතාය, භන්තේ’’.
‘‘ලුද්ධෝ පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලෝ ලෝභේන අභිභූතෝ පරියාදින්නචිත්තෝ පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපේති, යං ස හෝති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.
‘‘ඒවං, භන්තේ’’.
‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, දෝසෝ පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානෝ උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?
‘‘අහිතාය, භන්තේ’’.
‘‘දුට්ඨෝ පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලෝ දෝසේන අභිභූතෝ පරියාදින්නචිත්තෝ පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපේති, යං ස හෝති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.
‘‘ඒවං, භන්තේ’’.
‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, මෝහෝ පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානෝ උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?
‘‘අහිතාය, භන්තේ’’.
‘‘මූළ්හෝ පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලෝ මෝහේන අභිභූතෝ පරියාදින්නචිත්තෝ පාණම්පි හනති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපේති, යං ස හෝති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.
‘‘ඒවං, භන්තේ’’.
‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමේ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?
‘‘අකුසලා, භන්තේ’’.
‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?
‘‘සාවජ්ජා, භන්තේ’’.
‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?
‘‘විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තේ’’.
‘‘සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, නෝ වා? කථං වා ඒත්ථ හෝතී’’ති ?
‘‘සමත්තා, භන්තේ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති. ඒවං නෝ ඒත්ථ හෝතී’’ති.
‘‘ඉති ඛෝ, කාලාමා, යං තං අවෝචුම්හා – ‘ඒථ තුම්හේ, කාලාමා! මා අනුස්සවේන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානේන, මා තක්කහේතු, මා නයහේතු, මා ආකාරපරිවිතක්කේන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණෝ නෝ ගරූති. යදා තුම්හේ කාලාමා අත්තනාව ජානේය්‍යාථ – ‘ඉමේ ධම්මා අකුසලා, ඉමේ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමේ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමේ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හේ, කාලාමා, පජහේය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමේතං පටිච්ච වුත්තං.
‘‘ඒථ තුම්හේ, කාලාමා, මා අනුස්සවේන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානේන, මා තක්කහේතු, මා නයහේතු, මා ආකාරපරිවිතක්කේන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණෝ නෝ ගරූති. යදා තුම්හේ, කාලාමා, අත්තනාව ජානේය්‍යාථ – ‘ඉමේ ධම්මා කුසලා, ඉමේ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමේ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමේ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’ති, අථ තුම්හේ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරේය්‍යාථ.
‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අලෝභෝ පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානෝ උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වා’’ති?
‘‘හිතාය, භන්තේ’’.
‘‘අලුද්ධෝ පනායං, කාලාමා, පුරිසපුග්ගලෝ ලෝභේන අනභිභූතෝ අපරියාදින්නචිත්තෝ නේව පාණං හනති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, න පරම්පි තථත්තාය සමාදපේති , යං ස හෝති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.
‘‘ඒවං, භන්තේ’’.
‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, අදෝසෝ පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානෝ උප්පජ්ජති…පේ॰… අමෝහෝ පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානෝ උප්පජ්ජති…පේ॰… හිතාය සුඛායා’’ති.
‘‘ඒවං භන්තේ’’ .
‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමේ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වා’’ති?
‘‘කුසලා , භන්තේ’’.
‘‘සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වා’’ති?
‘‘අනවජ්ජා, භන්තේ’’.
‘‘විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වා’’ති?
‘‘විඤ්ඤුප්පසත්ථා, භන්තේ’’.
‘‘සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති නෝ වා? කථං වා ඒත්ථ හෝතී’’ති?
‘‘සමත්තා, භන්තේ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. ඒවං නෝ ඒත්ථ හෝතී’’ති.
‘‘ඉති ඛෝ, කාලාමා, යං තං අවෝචුම්හා – ‘ඒථ තුම්හේ, කාලාමා! මා අනුස්සවේන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානේන, මා තක්කහේතු, මා නයහේතු, මා ආකාරපරිවිතක්කේන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණෝ නෝ ගරූති. යදා තුම්හේ, කාලාමා, අත්තනාව ජානේය්‍යාථ – ඉමේ ධම්මා කුසලා, ඉමේ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමේ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමේ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හේ, කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරේය්‍යාථා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමේතං පටිච්ච වුත්තං.
‘‘ස ඛෝ සෝ, කාලාමා, අරියසාවකෝ ඒවං විගතාභිජ්ඣෝ විගතබ්‍යාපාදෝ අසම්මූළ්හෝ සම්පජානෝ පතිස්සතෝ මේත්තාසහගතේන චේතසා ඒකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධෝ තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලෝකං මේත්තාසහගතේන චේතසා විපුලේන මහග්ගතේන අප්පමාණේන අවේරේන අබ්‍යාපජ්ඣේන ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතේන චේතසා…පේ॰… මුදිතාසහගතේන චේතසා…පේ॰… උපේක්ඛාසහගතේන චේතසා ඒකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං , තථා තතියං, තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධෝ තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලෝකං උපේක්ඛාසහගතේන චේතසා විපුලේන මහග්ගතේන අප්පමාණේන අවේරේන අබ්‍යාපජ්ඣේන ඵරිත්වා විහරති.
‘‘ස ඛෝ සෝ, කාලාමා, අරියසාවකෝ ඒවං අවේරචිත්තෝ ඒවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තෝ ඒවං අසංකිලිට්ඨචිත්තෝ ඒවං විසුද්ධචිත්තෝ. තස්ස දිට්ඨේව ධම්මේ චත්තාරෝ අස්සාසා අධිගතා හෝන්ති. ‘සචේ ඛෝ පන අත්ථි පරෝ ලෝකෝ, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකෝ, අථාහං කායස්ස භේදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලෝකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘‘සචේ ඛෝ පන නත්ථි පරෝ ලෝකෝ, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකෝ, අථාහං දිට්ඨේව ධම්මේ අවේරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘‘සචේ ඛෝ පන කරෝතෝ කරීයති පාපං, න ඛෝ පනාහං කස්සචි පාපං චේතේමි. අකරෝන්තං ඛෝ පන මං පාපකම්මං කුතෝ දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘‘සචේ ඛෝ පන කරෝතෝ න කරීයති පාපං, අථාහං උභයේනේව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘ස ඛෝ සෝ, කාලාමා, අරියසාවකෝ ඒවං අවේරචිත්තෝ ඒවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තෝ ඒවං අසංකිලිට්ඨචිත්තෝ ඒවං විසුද්ධචිත්තෝ. තස්ස දිට්ඨේව ධම්මේ ඉමේ චත්තාරෝ අස්සාසා අධිගතා හෝන්තී’’ති.
‘‘ඒවමේතං, භගවා, ඒවමේතං, සුගත! ස ඛෝ සෝ, භන්තේ, අරියසාවකෝ ඒවං අවේරචිත්තෝ ඒවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තෝ ඒවං අසංකිලිට්ඨචිත්තෝ ඒවං විසුද්ධචිත්තෝ. තස්ස දිට්ඨේව ධම්මේ චත්තාරෝ අස්සාසා අධිගතා හෝන්ති. ‘සචේ ඛෝ පන අත්ථි පරෝ ලෝකෝ, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකෝ, අථාහං කායස්ස භේදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලෝකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති, අයමස්ස පඨමෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘‘සචේ ඛෝ පන නත්ථි පරෝ ලෝකෝ, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකෝ, අථාහං දිට්ඨේව ධම්මේ අවේරං අබ්‍යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛිං අත්තානං පරිහරාමී’ති, අයමස්ස දුතියෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘සචේ ඛෝ පන කරෝතෝ කරීයති පාපං, න ඛෝ පනාහං – කස්සචි පාපං චේතේමි, අකරෝන්තං ඛෝ පන මං පාපකම්මං කුතෝ දුක්ඛං ඵුසිස්සතී’ති, අයමස්ස තතියෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘‘සචේ ඛෝ පන කරෝතෝ න කරීයති පාපං, අථාහං උභයේනේව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමී’ති, අයමස්ස චතුත්ථෝ අස්සාසෝ අධිගතෝ හෝති.
‘‘ස ඛෝ සෝ, භන්තේ, අරියසාවකෝ ඒවං අවේරචිත්තෝ ඒවං අබ්‍යාපජ්ඣචිත්තෝ ඒවං අසංකිලිට්ඨචිත්තෝ ඒවං විසුද්ධචිත්තෝ. තස්ස දිට්ඨේව ධම්මේ ඉමේ චත්තාරෝ අස්සාසා අධිගතා හෝන්ති.
‘‘අභික්කන්තං, භන්තේ…පේ॰… ඒතේ මයං, භන්තේ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකේ නෝ, භන්තේ, භගවා ධාරේතු අජ්ජතග්ගේ පාණුපේතේ සරණං ගතේ’’ති. පඤ්චමං.

སྐྲ་ཡི་བུའི་མདོ།

 

 

རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཀེསཔུཏྟིསུཏྟཾ།

བོད་སྐད་དུ། སྐྲ་ཡི་བུའི་མདོ། 

སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །

 

འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀོ་ས་ལའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ཀྱི་སྐྲ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་རྡལ་དུ་བྱོན་ཏོ། །སྐྲ་བུའི་སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་སྐད། དགེ་སྦྱོང་གོ་ཏ་མ་ཤཱཀྱའི་བུ་ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དེ་སྐྲ་ཡི་བུར་ལྷགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གོ་ཏ་མ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་སྙན་པའི་གྲགས་པ་བཟང་བོ་མངོན་པར་འཕེལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ། བླ་ན་མེད་པ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལྷ་དང་མིར་བཅས་པ་འདི་ལ། རང་གིས་མངོན་པར་མཁྱེན་ཅིང་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །དེས་ཆོས་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། ཐ་མར་དགེ་བ། དོན་བཟང་བོ། ཚིག་འབྲུ་བཟང་བོ། མ་འདྲེས་པ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་སྟོན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་སོ་ཞེས་ཐོས་སོ། །

དེ་ནས་སྐྲ་བུའི་སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེར་དོང་སྟེ། ཕྱིན་ནས་ལ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། ། ལ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་དགྱེས་པའི་གཏམ་བྱས་ཤིང་། དགྱེས་པ་དང་དྲན་པར་བྱ་བའི་གཏམ་རྣམས་བརྗོད་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ལ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ལ་ལས་རང་གི་མིང་དང་རིགས་བརྗོད་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །ལ་ལ་ནི་ཅང་མི་སྨྲ་བར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དོ། །

ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་ནས་སྐྲ་བུའི་སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཙུན་པ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་སྐྲ་བུར་ལྷགས་ཏེ། དེ་དག་ནི་རང་གི་སྨྲ་བ་ཁོ་ན་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་སྣང་བར་བྱེད་ལ། གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་ལ་ནི་སྨོད་ཅིང་བརྙས་པ་དང་། ཁྱད་དུ་གསོད་ཅིང་དམའ་བར་བྱེད་དོ། །བཙུན་པ། གཞན་ཡང་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་སྐྲ་བུར་ལྷགས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་སྨྲ་བ་ཁོ་ན་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་སྣང་བར་བྱེད་ལ། གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་ལ་ནི་སྨོད་ཅིང་བརྙས་པ་དང་། ཁྱད་དུ་གསོད་ཅིང་དམའ་བར་བྱེད་དོ། །བཙུན་པ། དེ་དག་ལ་བདག་ཅག་ནི་ཐེ་ཚོམ་དང་ནི་ནེམ་ནུར་དུ་གྱུར་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་འདི་དག་ལས་སུ་ཞིག་བདེན་པར་སྨྲ་ཞིང་སུ་ཞིག་རྫུན་དུ་སྨྲའོ་སྙམ་མོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ཁྱེད་ཅག་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་རིགས་ལ། ནེམ་ནུར་དུ་གྱུར་བ་ནི་འོས་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་ཟ་འོས་པའི་གནས་ཉིད་ལ་ཁྱེད་ཅག་ལ་ནེམ་ནུར་སྐྱེས་སོ། ། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ཚུར་ཤོག །ཐོས་པས་མ་ཡིན། བརྒྱུད་པས་མ་ཡིན། དེ་ལྟར་གྲགས་པས་མ་ཡིན། སྡེ་སྣོད་དང་མཐུན་པས་མ་ཡིན། རྟོག་གེས་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན། རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན། རྣམ་པ་བརྟག་པས་མ་ཡིན། ལྟ་བ་ངེས་པར་སེམས་ཤིང་བཟོད་པས་མ་ཡིན། རུང་བར་སྣང་བས་མ་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་འདི་བདག་ཅག་གི་བླ་མའོ་སྙམ་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་པར། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ནམ་ཞིག་ཁྱེད་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར། ཆོས་འདི་དག་ནི་མི་དགེ་བའོ། ། ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ན་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བར་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། དེ་དག་སྤོངས་ཤིག །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལ་སེམས་ལ་ཆགས་པ་སྐྱེས་ན་ཕན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེའམ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ།

བཙུན་པ། ཕན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། སྐྱེས་བུ་བླུན་པོ་འདི་ནི་ཆགས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སེམས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་ཏེ། སྲོག་ཀྱང་གཅོད་ལ། མ་བྱིན་པ་ཡང་ལེན་ཞིང་། གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལའང་བགྲོད་པ་དང་། རྫུན་ཡང་སྨྲ་བ་དང་། གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་བགྱིད་དུ་འཇུག་པ་གང་ལ་དེ་ཡུན་རིང་བོར་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། །

བཙུན་པ། དེ་ལྟ་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལ་སེམས་ལ་ཞེ་སྡང་སྐྱེས་ན་ཕན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེའམ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ།

བཙུན་པ། ཕན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། སྐྱེས་བུ་གནོད་སེམས་ཅན་འདི་ནི་ཞེ་སྡང་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སེམས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་ཏེ། སྲོག་ཀྱང་གཅོད་ལ། མ་བྱིན་པ་ཡང་ལེན་ཞིང་། གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལའང་བགྲོད་པ་དང་། རྫུན་ཡང་སྨྲ་བ་དང་། གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་བགྱིད་དུ་འཇུག་པ་གང་ལ་དེ་ཡུན་རིང་བོར་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། །

བཙུན་པ། དེ་ལྟ་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལ་སེམས་ལ་གཏི་མུག་སྐྱེས་ན་ཕན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེའམ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ།

བཙུན་པ། ཕན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལགས་སོ། ། 

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། སྐྱེས་བུ་རྨོངས་པ་འདི་ནི་གཏི་མུག་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་སེམས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་ཏེ། སྲོག་ཀྱང་གཅོད་ལ། མ་བྱིན་པ་ཡང་ལེན་ཞིང་། གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལའང་བགྲོད་པ་དང་། རྫུན་ཡང་སྨྲ་བ་དང་། གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་བགྱིད་དུ་འཇུག་པ་གང་ལ་དེ་ཡུན་རིང་བོར་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། །

བཙུན་པ། དེ་ལྟ་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཆོས་འདི་དག་ནི་དགེ་བ་ལགས་སམ་འོན་ཏེ་མི་དགེ་བ་ལགས།

བཙུན་པ། མི་དགེ་བའོ། །

ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལགས་སམ་འོན་ཏེ་ཟག་པ་དང་མ་བཅས་པ་ལགས། 

བཙུན་པ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །

མཁས་པས་སྨད་པ་ལགས་སམ་འོན་ཏེ་མཁས་པས་བསྔགས་པ་ལགས། །

བཙུན་པ། མཁས་པས་སྨད་པའོ། །

འདི་ལ་འདི་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ན་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་ཇི་ལྟར་སྣང་།

བཙུན་པ། བདག་ཅག་ལ་འདི་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ན་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བར་སྣང་ངོ་། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། གང་ཞིག་བདག་གིས་ཁྱེད་ཅག་ལ་འདི་སྐད། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ཚུར་ཤོག  ཐོས་པས་མ་ཡིན། བརྒྱུད་པས་མ་ཡིན། དེ་སྐད་གྲགས་པས་མ་ཡིན། སྡེ་སྣོད་དང་མཐུན་པས་མ་ཡིན། རྟོག་གེའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན། རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པས་མ་ཡིན། ལྟ་བ་ངེས་པར་སེམས་ཤིང་བཟོད་པས་མ་ཡིན། རུང་བར་སྣང་བས་མ་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་འདི་བདག་ཅག་གི་བླ་མའོ་སྙམ་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་པར། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ནམ་ཞིག་ཁྱེད་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར། ཆོས་འདི་དག་ནི་མི་དགེ་བའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ན་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བར་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། དེ་དག་སྤོངས་ཤིག་ཅེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་སྨྲས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ཁྱེད་ཅག་ཐོས་པ་དང་། བརྒྱུད་པ་དང་། གྲགས་པ་དང་། སྡེ་སྣོད་དང་མཐུན་པ་དང་། རྟོག་གེའི་གཏན་ཚིགས་དང་། རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དང་། ལྟ་བ་ངེས་པར་སེམས་ཤིང་བཟོད་པ་དང་། རུང་བར་སྣང་བ་དང་། དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་བདག་ཅག་གི་བླ་མའོ་སྙམ་པ་ལ་མ་རྟེན་ཅིག

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ནམ་ཞིག་ཁྱེད་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར། ཆོས་འདི་དག་ནི་དགེ་བའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ན་ཕན་པ་དང་བདེ་བར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་གྱུར་ན། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། དེའི་ཚེ་ཁྱེད་ཅག་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལ་སེམས་ལ་མ་ཆགས་པ་སྐྱེས་ན་ཕན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་རམ་མི་ཕན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར།

བཙུན་པ། ཕན་པའི་ཕྱིར་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །སྐྱེས་བུ་འདི་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཆགས་པས་ཟིལ་གྱིས་མ་མནན་ཅིང་སེམས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་མ་གྱུར་ནས། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཆུང་མར་བགྲོད་པ་དང་། རྫུན་སྨྲ་བ་རྣམས་མི་བགྱིད་ཅིང་། གཞན་དག་ལའང་དེ་ལྟར་བགྱིད་དུ་མི་འཇུག་པ་གང་ལ་དེ་དུས་ཡུན་རིང་བོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ། །

བཙུན་པ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལ་སེམས་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པ་སྐྱེས་ན་ཕན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་རམ་མི་ཕན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར།

བཙུན་པ། ཕན་པའི་ཕྱིར་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །སྐྱེས་བུ་འདི་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གིས་ཟིལ་གྱིས་མ་མནན་ཅིང་སེམས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་མ་གྱུར་ནས། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཆུང་མར་བགྲོད་པ་དང་། རྫུན་སྨྲ་བ་རྣམས་མི་བགྱིད་ཅིང་། གཞན་དག་ལའང་དེ་ལྟར་བགྱིད་དུ་མི་འཇུག་པ་གང་ལ་དེ་ནི་ཡུན་རིང་བོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། སྐྱེས་བུ་ཞིག་ལ་སེམས་ལ་གཏི་མུག་མེད་པ་སྐྱེས་ན་ཕན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་རམ་མི་ཕན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར།

བཙུན་པ། ཕན་པའི་ཕྱིར་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །སྐྱེས་བུ་འདི་ནི་གཏི་མུག་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་གིས་ཟིལ་གྱིས་མ་མནན་ཅིང་སེམས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་མ་གྱུར་ནས། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཆུང་མར་བགྲོད་པ་དང་། རྫུན་སྨྲ་བ་རྣམས་མི་བགྱིད་ཅིང་། གཞན་དག་ལའང་དེ་ལྟར་བགྱིད་དུ་མི་འཇུག་པ་གང་ལ་དེ་ནི་ཡུན་རིང་བོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ། །

བཙུན་པ། དེ་དེ་བཞིན་ལགས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །འདི་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། ཆོས་འདི་དག་ནི་དགེ་བ་ལགས་སམ་མི་དགེ་བ་ལགས།

བཙུན་པ། དགེ་བ་ལགས་སོ། །

ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལགས་སམ་ཟག་པ་དང་མ་བཅས་པ་ལགས།

བཙུན་པ། ཟག་པ་དང་མ་བཅས་པ་ལགས་སོ། །

མཁས་པས་སྨད་པ་ལགས་སམ་འོན་ཏེ་མཁས་པས་བསྔགས་པ་ལགས།

བཙུན་པ། མཁས་པས་བསྔགས་པ་ལགས་སོ། །

འདི་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱད་ན་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་སྣང་།

བཙུན་པ། བདག་ཅག་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ཏེ་སྤྱད་ན་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བར་སྣང་ངོ་། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། གང་ཞིག་བདག་གིས་ཁྱེད་ཅག་ལ་འདི་སྐད། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ཐོས་པས་མ་ཡིན། བརྒྱུད་པས་མ་ཡིན། དེ་སྐད་གྲགས་པས་མ་ཡིན། སྡེ་སྣོད་དང་མཐུན་པས་མ་ཡིན། རྟོག་གེའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན། རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པས་མ་ཡིན། ལྟ་བ་ངེས་པར་སེམས་ཤིང་བཟོད་པས་མ་ཡིན། རུང་བར་སྣང་བས་མ་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་འདི་བདག་ཅག་གི་བླ་མའོ་སྙམ་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་པར། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ནམ་ཞིག་ཁྱེད་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར། ཆོས་འདི་དག་ནི་མི་དགེ་བའོ། ། ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། ། ཆོས་འདི་དག་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ན་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བར་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། དེ་དག་སྤོངས་ཤིག་ཅེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་སྨྲས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ཁྱེད་ཅག་ཐོས་པ་དང་། བརྒྱུད་པ་དང་། གྲགས་པ་དང་། སྡེ་སྣོད་དང་མཐུན་པ་དང་། རྟོག་གེའི་གཏན་ཚིགས་དང་། རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དང་། ལྟ་བ་ངེས་པར་སེམས་ཤིང་བཟོད་པ་དང་། རུང་བར་སྣང་བ་དང་། དགེ་སྦྱོང་འདི་ནི་བདག་ཅག་གི་བླ་མའོ་སྙམ་པ་ལ་མ་རྟེན་ཅིག སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། ནམ་ཞིག་ཁྱེད་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར། ཆོས་འདི་དག་ནི་དགེ་བའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའོ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བླངས་ན་ཕན་པ་དང་བདེ་བར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་གྱུར་ན། སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་རྣམས། དེའི་ཚེ་ཁྱེད་ཅག་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བརྣབ་སེམས་དང་བྲལ་བ། གནོད་སེམས་དང་བྲལ་བ། མི་རྨོངས་པ། ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པ། དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། བྱམས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་བ་དང་། དེ་ལྟར་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་བདག་དང་འདྲ་བར་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་པ། རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ། ཚད་མེད་པ། འཁོན་པ་མེད་པ། གནོད་པ་མེད་པས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །སྙིང་རྗེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་བ་དང་། དེ་ལྟར་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་བདག་དང་འདྲ་བར་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་པ། རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་བ། ཚད་མེད་པ། འཁོན་པ་མེད་པ། གནོད་པ་མེད་པས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དགའ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་བ་དང་། དེ་ལྟར་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་བདག་དང་འདྲ་བར་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་པ། རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་བ། ཚད་མེད་པ། འཁོན་པ་མེད་པ། གནོད་པ་མེད་པས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་། དེ་ལྟར་སྟེང་དང་། འོག་དང་། ཐད་ཀ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་བདག་དང་འདྲ་བར་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་པ། རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་བ། ཚད་མེད་པ། འཁོན་པ་མེད་པ། གནོད་པ་མེད་པས་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་དེ་ནི་དེ་ལྟར་འཁོན་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་དབུགས་དབྱུང་བཞི་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་ཅིང་། ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་ན། བདག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ནི། དེར་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་དང་བོའོ། །

གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་ཅིང་། ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་ནའང་། བདག་གིས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་མེད་པར་བདག་ཉིད་བདེ་བར་བསྐྱང་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་གཉིས་པའོ། །

གལ་ཏེ་བྱེད་པ་བོ་ལ་སྡིག་པར་འགྱུར་ནའང་། བདག་གིས་སུ་ལའང་སྡིག་པར་མི་སེམས་པས། སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་པ་བདག་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཇི་ལྟར་རེག་པར་འགྱུར་སྙམ་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་གསུམ་པའོ། །

གལ་ཏེ་བྱེད་པ་བོ་ལ་སྡིག་པར་མི་འགྱུར་ནའང་། བདག་གིས་གཉིས་ཀའི་ཆ་ནས་རྣམ་པར་དག་པར་བདག་ཉིད་མཐོང་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་བཞི་བའོ། །

སྒྱུ་རྩལ་ཤེས་ཀྱི་བུ་དག །འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་དེ་ནི་དེ་ལྟར་འཁོན་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་དབུགས་དབྱུང་བཞི་བོ་འདི་དག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །

བཅོམ་ལྡན་འདས། དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པ། དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །

བཙུན་པ། འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་དེ་ནི་དེ་ལྟར་འཁོན་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་དབུགས་དབྱུང་བཞི་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །

གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་ཅིང་། ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་ན། བདག་ལུས་ཞིག་ནས་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་དང་བོའོ། །

གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་ཅིང་། ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་ནའང་། བདག་གིས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་འཁོན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་མེད་པར་བདག་ཉིད་བདེ་བར་བསྐྱང་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་གཉིས་པའོ། །

གལ་ཏེ་བྱེད་པ་བོ་ལ་སྡིག་པར་འགྱུར་ནའང་། བདག་གིས་སུ་ལ་ཡང་སྡིག་པར་མི་སེམས་པས། སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་པ་བདག་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཇི་ལྟར་རེག་པར་འགྱུར་སྙམ་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་གསུམ་པའོ། །

གལ་ཏེ་བྱེད་པ་བོ་ལ་སྡིག་པར་མི་འགྱུར་ནའང་། བདག་གིས་གཉིས་ཀའི་ཆ་ནས་རྣམ་པར་དག་པར་བདག་ཉིད་མཐོང་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་ནི། དེ་ལ་ཐོབ་པའི་དབུགས་དབྱུང་བཞི་བའོ། །

བཙུན་པ། འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་དེ་ནི་དེ་ལྟར་འཁོན་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་དབུགས་དབྱུང་བཞི་བོ་འདི་དག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །

བཙུན་པ། མངོན་པར་འཕགས་སོ། །བདག་ཅག་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆི་ལགས་ཀྱིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ཅག་དེང་སླན་ཆད་ཇི་སྲིད་འཚོ་བའི་བར་དུ་དགེ་བསྙེན་དུ་གཟུང་དུ་གསོལ། །

 

ལྔ་བའོ*། །

 

ཡང་གླེ་རྡོ་རྗེ་སྐྱབས་ཀྱིས་ཟླ་ཚེས་བཟང་བོར་པཱ་ལིའི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཙོ་བོ་ལྡི་ལིར་གསར་བར་རྫོགས་པར་བསྒྱུར་བ་དགེའོ། །

 

*འཕགས་པ་གནས་བརྟན་པའི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཕྱི་མའི་སྡེ་ལས། སུམ་ཚན་གྱི་ཆེན་པོའི་ཚོམས་ཀྱི་ལྔ་བའོ། །

རིགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་མདོ་བཞུགས།

 
 

न्यायप्रवेशकसूत्रम्

རིགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་མདོ་བཞུགས།

 

 

 

साधनं दूषणं चैव साभासं परसंविदे।

प्रत्यक्षमनुमानं च साभासं त्वात्मसंविदे॥

–-इति शास्त्रार्थसंग्रहः॥

 

तत्र पक्षादिवचनानि साधनम्। पक्षहेतुदृष्टान्तवचनैर्हि प्राश्निकानामप्रतीतोऽर्थः प्रतिपाद्यत इति॥ तत्र पक्षः प्रसिद्धो धर्मी प्रसिद्धविशेषेण विशिष्टतया स्वयं साध्यत्वेनेप्सितः। प्रत्यक्षद्यविरुद्ध इति वाक्यशेषः। तद्यथा। नित्यः शब्दोऽनित्यो वेति॥ हेतुस्त्रिरूपः। किं पुनस्त्रैरूप्यम्। पक्षधर्मत्वं सपक्षे सत्त्वं विपक्षे चासत्त्वमिति। कः पुनः सपक्षः। को वा विपक्ष इति॥ साध्यधर्मसामान्येन समनोऽर्थः सपक्षः। तद्यथा। अनित्ये शब्दे साध्ये घटादिरनित्यः सपक्षः॥ विपक्षो यत्र साध्यं नास्ति। यन्नित्यं तदकृतकं दृष्टं यथाकाशमिति। तत्र कृतकत्वं प्रयत्नानन्तरीयकत्वं वा सपक्ष एवास्ति विपक्षे नास्त्येव। इत्यनित्यादौ हेतुः॥ दृष्टान्तो द्विविधः। साधर्म्येण वैधर्म्येण च॥ तत्र साधर्म्येण तावत्। यत्र हेतोः सपक्ष एवास्तित्वं ख्याप्यते। तद्यथा। यत्कृतकं तदनित्यं दृष्टं यथा घटादिरिति॥ वैधर्म्येणापि। यत्र साध्याभावे हेतोरभाव एव कथ्यते। तद्यथा। यन्नित्यं तदकृतकं दृष्टं यथाकाशमिति। नित्यशब्देनात्रानित्यत्वस्याभाव उच्यते। अकृतकशब्देनापि कृतकत्वस्याभावः। यथा भावाभावोऽभाव इति॥ उक्ताः पक्षादयः॥

एषां वचनानि परप्रत्यायनकाले साधनम्। तद्यथा। अनित्यः शब्द इति पक्षवचनम्। कृतकत्वादिति पक्षधर्मवचनम्। यत्कृतकं तदनित्यं दृष्टं यथा घटादिरिति सपक्षानुगमवचनम्। यन्नित्यं तदकृतकं दृष्टं यथाकाशमिति व्यतिरेकवचनम्। एतान्येव त्रयोऽवयवा इत्युच्यन्ते।

 

साधयितुमिष्टोऽपि प्रत्यक्षादिविरुद्धः पक्षाभासः।

तद्यथा। प्रत्यक्षविरुद्धः १, अनुमानविरुद्धः २, आगमविरुद्धः ३, लोकविरुद्धः ४, स्ववचनविरुद्धः ५, अप्रसिद्धविशेषणः ६, अप्रसिद्धविशेष्यः ७, अप्रसिद्धोभयः ८, प्रसिद्धसंबन्धश्चेति ९॥

तत्र प्रत्यक्षविरुद्धो यथा। अश्रावणः शब्द इति॥ अनुमानविरुद्धो यथा। नित्यो घट इति॥ आगमविरुद्धो यथा। वैशेषिकस्य नित्यः शब्द इति साधयतः॥ लोकविरुद्धो यथा। शुचि नरशिरःकपालं प्राण्यङ्गत्वाच्छङ्खशुक्तिवदिति॥ स्ववचनविरुद्धो यथा। माता मे वन्ध्येति। अप्रसिद्धविशेषणो यथा बौद्धस्य सांख्यं प्रति विनाशी शब्द इति॥ अप्रसिद्धविशेष्यो यथा। सांख्यस्य बौद्धं प्रति चेतन आत्मेति॥ अप्रसिद्धोभयो यथा। वैशेषिकस्य बौद्धं प्रति सुखादिसमवायिकारणमात्मेति॥ प्रसिद्धसंबन्धो यथा। श्रावणः शब्द इति॥ एषां वचनानि धर्मस्वरूपनिराकरणमुखेन प्रतिपादनासंभवतः साधनवैफल्यतश्चेति प्रतिज्ञादोषाः॥ उक्ताः प्रक्षाभासाः॥

असिद्धानैकान्तिकाविरुद्धा हेत्वाभासाः॥ तत्रासिद्धश्चतुःप्रकारः। तद्यथा। उभयासिद्धः १, अन्यतरासिद्धः २, संदिग्धासिद्धः ३, आश्रयासिद्धश्चेति ४॥ तत्र शब्दानित्यत्वे साध्ये चाक्षुषात्वादित्युभयासिद्धः॥ कृतकत्वादिति शब्दाभिव्यक्तिवादिनं प्रत्यन्यतरासिद्धः॥ बाष्पादिभावेन संदिह्यमानो भूतसंघातोऽग्निसिद्धावुपदिश्यमानः संदिग्धासिद्धः। द्रवमाकाशं गुणाश्रयत्वादित्याकाशासत्त्ववादिनं प्रत्याश्रयासिद्धः॥

अनैकान्तिकः षट्प्रकारः। साधारणः १, असाधारणः २, सपक्षैकदेशवृत्तिर्विपक्षव्यापी ३, विपक्षैकदेशवृत्तिः सपक्षव्यापी ४, उभयपक्षैकदेशवृत्तिः ५, विरुद्धाव्यभिचारी चेति ६॥ तत्र साधारणः शब्दः प्रमेयत्वान्नित्य इति।

तद्धि नित्यानित्यपक्षयोः साधारणत्वादनैकान्तिकम्। 

किं घटवत्प्रमेयत्वादनित्यः शब्द आहोस्विदाकाशेवत्प्रमेयत्वान्नित्य इति॥ असाधारणः श्रावकणत्वान्नित्य इति। तद्धि नित्यानित्यपक्षाभ्यां व्यावृत्तत्वान्नित्यानित्यविनिर्मुक्तस्य चान्यस्यासंभवात्संशयहेतुः। किंभूतस्यास्य श्रावणत्वमिति॥ सपक्षैकदेशवृत्तिर्विपक्षव्यापी यथा। अप्रयत्नान्तरीयकः शब्दोऽनित्यत्वात्। अप्रयत्नानन्तरीयकः पक्षः। अस्य विद्युदाकाशादिः सपक्षः। तत्रैकदेशे विद्युदादौ विद्यतेऽनित्यत्वं नाकाशादौ। अप्रयत्नानन्तरीयकः पक्षः। अस्य घटादिर्विपक्षः। तत्र सर्वत्र घटादौ विद्यतेऽनित्यत्वम्। तस्मादेतदपि विद्युद्धटसाधर्म्येणानैकान्तिकम्। किं घटवदनित्यत्वात्प्रयत्नानन्तरीयकः शब्दः आहोस्विद्विद्युदादिवदनित्यत्वादप्रयत्नानन्तरीयक इति॥ विपक्षैकदेशवृत्तिः सपक्षव्यापी यथा। प्रयत्नानन्तरीयकः शब्दोऽनित्यत्वात्। प्रयत्नानन्तरीयकः पक्षः। अस्य घटादिः सपक्षः। तत्र सर्वत्र घटादौ विद्यतेऽनित्यत्वम्। प्रयत्नानन्तरीयकः पक्षः। अस्य विद्युदाकाशादिर्विपक्षः। तत्रैकदेशे विद्युदादौ विद्यतेऽनित्यत्वं नाकाशादौ। तस्मादेतदपि विद्युद्घटसाधर्म्येण पूर्ववदनैकान्तिकम्॥ उभयपक्षैकदेशवृत्तिर्यथा। नित्यः शब्दोऽमूर्तत्वादिति। नित्यः पक्षः। अस्याकाशपरमाण्वादिः सपक्षः। तत्रैकदेश आकाशादौ विद्यतेऽमूर्तत्वं न परमाणौ। नित्यः पक्षः। अस्य घटसुखादिर्विपक्षः। त्रत्रैकदेशे सुखादौ विद्यतेऽमूर्तत्वं न घटादौ। तस्मादेतदपि सुखाकाशसाधर्म्येणानैकान्तिकम्॥ विरुद्धाव्यभिचारी यथा। अनित्यः शब्दः कृतकत्वाद् घटवत्। नित्यः शब्दः श्रावणत्वात् शब्दत्ववदिति। उभयोः संशयहेतुत्वाद् द्वावप्येतावेकोऽनैकान्तिकः समुदितावेव॥ विरुद्धश्चतुःप्रकारः।

तद्यथा। धर्मस्वरूपविपरीतसाधनः १, धर्मविशेषविपरीतसाधनः २, धर्मिस्वरूपविपरीतसाधनः ३, धर्मिविशेषविपरीतसाधनश्चेति ४॥

तत्र धर्मस्वरूपविपरितिसाधनो यथा। नित्यः शब्दः कृतकत्वात् प्रयत्नानन्तरीयकत्वाद्वेति। अयं हेतुर्विपक्ष एव भावाद्विरुद्धः॥ धर्मविशेषविपरीतसाधनो यथा। परार्थाश्चक्षुरादयः संघातत्वाच्छयनासनाद्यङ्गविशेषवदिति। अयं हेतुर्यथा पारार्थ्यं चक्षुरादीनां साधयति तथा संहतत्वमपि परस्यात्मनः साधयति। उभयत्राव्यभिचारात्॥ धर्मिस्वरूपविपरीतसाधनो यथा। न द्रव्यं न कर्म न गुणो भावः एकद्रव्यवत्त्वात् गुणकर्मसु च भावात् सामन्यविशेषवदिति। अयं हि हेतुर्यथा द्रव्यादिप्रतिषेधं भावस्य साधयति तथा भावस्याभावत्वमपि साधयति। उभयत्राव्यभिचारात्॥ धर्मिविशेषविपरीतसाधनो यथा। अयमेव हेतुरस्मिन्नेव पूर्वपक्षेऽस्यैव धर्मिणो यो विशेषः सत्प्रत्यकर्तृत्वं नाम तद्विपरीतमसत्प्रत्ययकर्तृत्वमपि साधयति। उभयत्राव्यभिचारात्॥ दृष्टान्ताभासो द्विविधः। साधर्म्येण वैधर्म्येण च॥ तत्र साधर्म्येण तावद् दृष्टान्ताभासः पञ्चप्रकारः।

तद्यथा। साधनधर्मासिद्धः १, साध्यधर्मासिद्धः २, उभयधर्मासिद्धः ३, अनन्वयः ४, विपरीतान्वयश्चेति ५॥

तत्र साधनधर्मासिद्धो यथा। नित्यः शब्दोऽमूर्तत्वात् परमाणुवत्। यदमूर्त तन्नित्यं दृष्टं यथा परमाणुछ। परमाणौ हि साध्यं नित्यत्वमस्ति साधनधर्मोऽमूर्तत्वं नास्ति मूर्तत्वात्परमाणूनामिति॥ साध्यधर्मासिद्धो यथा। नित्यः शब्दोऽमूर्तत्वाद् बुद्धिवत्। यदमुर्तं तन्नित्यं दृष्टं यथा बुद्धिः॥ बुद्धौ हि साधनधर्मोऽमूर्तत्वमस्ति साध्यधर्मो नित्यत्वं नास्ति। अनित्यत्वाद् बुद्धेरिति॥ उभयासिद्धो द्विविधः। सन्नसंश्चेति। तत्र घटवदिति विद्यमानोभयासिद्धः। अनित्यत्वान्मूर्तत्वाच्च घटस्य। आकाशवदित्यविद्यमानोभयासिद्धः। तदसत्त्ववादिनं प्रति॥ अनन्वयो यत्र विनान्वयेन साध्यसाधनयोः सहभावः प्रदर्श्यते। यथा घटे कृतकत्वमनित्यत्वं च दृष्टमिति॥ विपरीतान्वयो यथा। यत् कृतकं तदनित्यं दृष्टमिति वक्तव्ये यदनित्यं तत्कृतकं दृष्टमिति ब्रवीति॥ वैधर्म्येणापि दृष्टान्ताभासः पञ्चप्रकारः।

तद्यथा। साध्याव्यावृत्तः १, साधनाव्यावृत्तः २, उभयाव्यावृत्तः ३, अव्यतिरेकः ४, विपरीतव्यतिरेकश्चेति ५॥

तत्र साध्याव्यावृत्तो यथा। नित्यः शब्दोऽमूर्तत्वात् परमाणुवत्। यदनित्यं तन्मुर्तं दृष्टं यथा परमाणुः। परमाणोर्हि साधानधर्मोऽमूर्तत्वं व्यावृत्तं मूर्तत्वात्परमाणुनामिति। साध्यधर्मो नित्यत्वं न व्यावृत्तं नित्यत्वात्परमाणूनामिति॥ साधानाव्यावृत्तो यथा। कर्मवदिति। कर्मणः साध्यं नित्यत्वं व्यावृत्तम्। अनित्यत्वात्कर्मणः। साधनधर्मोऽमूर्तत्वं न व्यावृत्तम्। अमूर्तत्वात्कर्मणः॥ उभयाव्यावृत्तः। आकाशवदिति। तत्सत्त्ववादिनं प्रति। ततो नित्यत्वममूर्तत्वं च न व्यावृत्तम्। 

नित्यत्वादमूर्तत्वाच्चाकाशस्येति॥ अव्यतिरेको यत्र विना साध्यसाधननिवृत्त्या तद्विपक्षभावो निदर्श्यते। यथा घटे मूर्तत्वमनित्यत्वं च दृष्टमिति॥ विपरीतव्यतिरेको यथा। यदनित्यं तन्मूर्तं दृष्टमिति वक्तव्ये यन्मूर्तं तदनित्यं दृष्टमिति ब्रवीति॥

एषां पक्षहेतुदृष्टान्ताभासानां वचनानि साधनाभासम्॥

आत्मप्रत्यायनार्थं तु प्रत्यक्षमनुमानं च द्वे एव प्रमाणे॥ तत्र प्रत्यक्षं कल्पनापोढं यज्ज्ञानमर्थे रूपादौ नामजात्यादिकल्पनारहितम्। तदक्षमक्षं प्रति वर्तत इति प्रत्यक्षम्॥ अनुमानं लिङ्गादर्थदर्शनम्। लिङ्गं पुनस्त्रिरूपमुक्तम्। तस्माद्यदनुमेयेऽर्थे ज्ञानमुत्पद्यतेऽग्निरत्र अनित्यः शब्द इति वा तदनुमानम्॥ उभयत्र तदेव ज्ञानं फलमधिगमरूपत्वात्। सव्यापारवत्ख्यातेः प्रमाणत्वमिति॥ कल्पनाज्ञानमर्थान्तरे प्रत्यक्षाभासम्।यज्ज्ञानं घटः पट इति वा विकल्पयतः समुत्पद्यते तदर्थस्वलक्षण-विषयत्वात्प्रत्यक्षाभासम्॥ 

 

हेत्वाभासपूर्वकं ज्ञानमनुमानाभासम्। हेत्वाभासो हि बहुप्रकार उक्तः। तस्माद्यदनुमेयेऽर्थे ज्ञानमव्युत्पन्नस्य भवति तदनुमानाभासम्॥ साधनदोषोद्भावनानि दूषणानि॥ साधनदोषो न्यूनत्वम्। पक्षदोषः प्रत्यक्षादिविरुद्धत्वम्। हेतुदोषोऽसिद्धानैकान्तिकविरुद्धत्वम्। दृष्टान्तदोषः साधनधर्माद्यसिद्धत्वम्। तस्योद्भावनं प्राश्निकप्रत्यायनं दूषणम्॥ अभूतसाधनदोषोद्भवनानि दूषणाभासानि॥ संपूर्णे साधने न्यूनत्ववचनम्।अदुष्टपक्षे पक्षदोषवचनम्। सिद्धहेतुकेऽसिद्धहेतुकं वचनम्। एकान्तहेतुकेऽनेकान्तहेतुकं वचनम्। अविरुद्धहेतुके विरुद्धहेतुकं वचनम्। अदुष्टदृष्टान्ते दुष्टदृष्टान्तदोषवचनम्। एतानि दूषणाभासानि। न ह्येभिः परपक्षो दूष्यते। निरवद्यत्वात्तस्य॥ इत्युपरम्यते॥

पदार्थमात्रमाख्यातमादौ दिङ्मात्रसिद्धये।

यात्र युक्तिरयुक्तिर्वा सान्यत्र सुविचारिता॥

 

 ॥इति न्यायप्रवेशकसूत्रं समाप्तम्॥

 

རིགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་མདོ་བཞུགས།

 

 

༄༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ།ནྱཱ་ཡ་པྲ་བེ་ཀ་ནཱ་མ་པྲ་མཱ་ཎ་པྲ་ཀ་ར་ཎཾ།

བོད་སྐད་དུ།ཚད་མ་རིགས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ།

འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་བ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །

སྒྲུབ་པ་དང་ནི་སུན་འབྱིན་ཉིད། །ལྟར་སྣང་བཅས་པ་གཞན་རྟོགས་ཕྱིར། །

མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་སུ་དཔག །ལྟར་སྣང་བཅས་པ་བདག་རིག་ཕྱིར། །

ཅེས་པ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པའོ། །

དེ་ལ་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པ་རྣམས་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཕྱོགས་དང་གཏན་ཚིགས་དང་དཔེ་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ཕྱིར་རྒོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་མ་རྟོགས་པའི་དོན་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱོགས་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་ཆོས་ཅན་རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་རང་གིས་བསྒྲུབ་བྱ་ཁོ་ནར་འདོད་པ་སྟེ། མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་མེད་པ་ཞེས་པ་བརྗོད་པ་ལྷག་མའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲ་མི་རྟག་ཅེས་པའམ་རྟག་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །

གཏན་ཚིགས་ནི་ཚུལ་གསུམ་མོ། །ཚུལ་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལའང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དེ་ཡང་གང་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན།བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱིས་དོན་མཚུངས་པ་ཉིད་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཏེ། འདི་ལྟར་སྒྲ་མི་རྟག་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མི་རྟག་པ་ཡིན་པས་མཐུན་ཕྱོགས་སོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་གང་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མེད་པ་སྟེ། གང་རྟག་པ་ཡིན་པ་དེ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་བཞིན་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་བྱས་པ་ཉིད་དམ། བརྩལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་ཉིད་ནི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་གཏན་ཚིགས་སོ། །

དཔེ་ནི་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཆོས་མཐུན་པ་དང་། ཆོས་མི་མཐུན་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་མཐུན་པ་ནི། རེ་ཞིག་གང་ལ་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་བྱས་པ་དེ་མི་རྟག་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ཞེས་པའོ། །ཆོས་མི་མཐུན་པ་ཡང་། གང་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མེད་པ་ལ་རྟགས་མེད་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་རྟག་པ་དེ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་བཞིན་ཞེས་པའོ། །རྟག་པའི་སྒྲས་ནི་འདིར་མི་རྟག་པ་ཉིད་མེད་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། བྱས་པ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲས་ཀྱང་བྱས་པ་ཉིད་མེད་པ་ལའོ། །དཔེར་ན། ཡོད་དང་མེད་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་པའོ། །ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་བཤད་ཟིནད་ཏོ། །

འདི་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པ་རྣམས་ནི་གཞན་གྱིས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་དུས་ན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྒྲ་མི་རྟག་ཅེས་པ་ནི་ཕྱོགས་བརྗོད་པའོ། །བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ། །གང་བྱས་པ་དེ་ནི་མི་རྟག་པར་མཐོང་སྟེ་དཔེར་ན་བུམ་པ་བཞིན་ཞེས་པ་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་བརྗོད་པའོ། །གང་རྟག་པ་ཡིན་པ་དེ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ཞེས་པ་ལྡོག་པ་བརྗོད་པའོ། །འདི་རྣམས་ཉིད་ལ་ཡན་ལག་གསུམ་མོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །

བསྒྲུབ་པར་བྱ་བར་འདོད་པ་ལ་ཡང་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པས་བསལ་བ་རྣམས་ཕྱོགས་ལྟར་སྣང་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་མངོན་སུམ་གྱིས་བསལ་བ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པས་བསལ་བ་དང་། ལུང་གིས་བསལ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་པས་བསལ་བ་དང་། རང་གི་ཚིག་གིས་བསལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འབྲེལ་བ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །

དེ་ལ་མངོན་སུམ་གྱིས་བསལ་བ་ནི། དཔེར་ན་སྒྲ་མཉན་བྱ་མ་ཡིན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པས་བསལ་བ་ནི། །དཔེར་ན་བུམ་པ་རྟག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལུང་གིས་བསལ་བ་ནི་དཔེར་ན་བྱེ་བྲག་པས་སྒྲ་རྟག་ཅེས་སྒྲུབ་པ་ལྟ་བུའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱིས་བསལ་བ་ནི། དཔེར་ན་མིའི་མགོ་ཐོད་གཙང་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དུང་དང་ཉ་ཕྱིས་བཞིན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རང་གི་ཚིག་གིས་བསལ་བ་ནི་དཔེར་ན་ངའི་མ་མོ་གཤམ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁྱད་པར་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། དཔེར་ན་སངས་རྒྱས་པས་གྲངས་ཅན་པ་ལ་སྒྲ་འཇིག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁྱད་པར་ཅན་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། དཔེར་ན་གྲངས་ཅན་པས་སངས་རྒྱས་པ་ལ་བདག་ནི་སེམས་པ་ཅན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་ཀ་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། དཔེར་ན་བྱེ་བྲག་པས་སངས་རྒྱས་པ་ལ་བདག་ནི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བ་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། འབྲེལ་བ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ནི། དཔེར་ན། སྒྲ་མཉན་བྱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་འགོག་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་སྟེ། ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་མེད་པ་དང་། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར། དམ་བཅའ་བའི་སྐྱོན་རྣམས་སོ། །ཕྱོགས་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་བཤད་ཟིནད་ཏོ། །

མ་གྲུབ་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་། འགལ་བ་སྟེ། གསུམ་པོ་རྣམས་ནི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་མ་གྲུབ་པའི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གཉིས་ཀ་ལ་མ་གྲུབ་པ་དང་། གང་ཡང་རུང་བ་ལ་མ་གྲུབ་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཟ་ནས་མ་གྲུབ་པ་དང་། གཞི་མ་གྲུབ་པ་ཡང་ངོ་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་སྒྲ་མི་རྟག་ཉིད་སྒྲུབ་པ་ལ། མིག་གིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་གཉིས་ཀ་ལ་མ་གྲུབ་པའོ། །སྒྲ་མངོན་པར་གསལ་བར་སྨྲ་བ་ལ། བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་གང་རུང་ལ་མ་གྲུབ་པའོ། །རླངས་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་བའི་འབྱུང་བོའི་འདུས་པ་ཉེ་བར་མཐོང་བ་ནི། མེ་སྒྲུབ་པར་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟོས་ནས་མ་གྲུབ་པའོ། །ནམ་མཁའ་རྫས་སུ་ཡོད་དེ། ཡོན་ཏན་གྱི་གཞི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། ནམ་མཁའ་དངོས་མེད་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་གཞི་མ་གྲུབ་པའོ། །

མ་ངེས་པ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། ཐུན་མོང་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་། མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཡོད་ལ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཁྱབ་པ་དང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཡུལ་ལ་ཡོད་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཁྱབ་པ་དང་། གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཡུལ་ལ་ཡོད་པ་དང་། འགལ་བ་ལ་མི་འཁྲུལ་པ་ཡང་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ཐུན་མོང་བ་འདི་ལྟར་གཞལ་བྱ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་རྟག་ཅེས་པའོ། །དེ་ནི་རྟག་མི་རྟག་གི་ཕྱོགས་དག་ལ་ཐུན་མོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ་སྟེ། གང་བུམ་པ་བཞིན་གཞལ་བྱ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་མི་རྟག་གམ། ནམ་མཁའ་བཞིན་གཞལ་བྱ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ནི། མཉན་བྱ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་རྟག་ཅེས་པའོ། །དེ་ནི་རྟག་མི་རྟག་གི་ཕྱོགས་དག་ལས་ལྡོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། རྟག་མི་རྟག་གི་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་གཞན་ཡང་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་སྟེ།  མཉན་པར་བྱ་བ་འདི་ཅིར་གྱུར་ཞེས་པའོ། །མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཡུལ་ལ་ཡོད་ལ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཁྱབ་པ་ནི། དཔེར་ན། སྒྲ་རྩོལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། །རྩོལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདིའི་ཕྱོགས་སོ། །གློག་དང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིའི་མཐུན་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་ཡུལ་གཅིག་གློག་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡོད་ལ་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེད་དོ། །འདིའི་ཕྱོགས་རྩོལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་དང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡོད་ལ་འདི་ཡང་གློག་དང་བུམ་པ་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པའོ། །ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྒྲ་རྩོལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། གློག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྩོལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའོ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་གཅིག་ལ་ཡོད་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཁྱབ་པ་ནི། ཇི་ལྟར་སྒྲ་རྩོལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། །རྩོལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བའི་སྒྲ་ནི་འདིའི་ཕྱོགས་སོ། །བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིའི་མཐུན་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡོད་ལ། གློག་དང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་ཡུལ་གཅིག་གློག་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡོད་ལ། ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ཡང་གློག་དང་བུམ་པ་ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྔ་མ་བཞིན་མ་ངེས་པའོ། །གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཡུལ་ལ་ཡོད་པ་ནི། ཇི་ལྟར་སྒྲ་རྟག་སྟེ་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཞེས་པ་འདི་ལ་རྟག་པ་ནི་ཕྱོགས་སོ། །ནམ་མཁའ་དང་རྡུལ་ཕ་རབ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིའི་མཐུན་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་གཅིག་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡོད་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ནི་མེད་དོ། །རྟག་པ་ནི་འདིའི་ཕྱོགས་སོ། །བུམ་པ་དང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་གཅིག་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡོད་ལ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ཡང་བདེ་བ་དང་ནམ་མཁའ་ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མ་ངེས་པའོ། །འགལ་བ་ལ་མི་འཁྲུལ་པ་ནི། ཇི་ལྟར་སྒྲ་མི་རྟག་སྟེ་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བུམ་པ་བཞིན། སྒྲ་རྟག་སྟེ་མཉན་བྱ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་ཉིད་བཞིན་ཞེས་པའོ། །འགལ་བའི་དོན་དག་གཅིག་ལ་ཡོད་པ་ནི། གཉིས་ཀ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་དོ། །

འགལ་བ་ནི་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡང་ངོ་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟར་ན། སྒྲ་རྟག་སྟེ་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའམ་བརྩལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཞེས་པ་འདིའི་རྟགས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པས་འགལ་བའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟར་ན། མིག་ལ་སོགས་པ་གཞན་གྱི་དོན་ཡིན་ཏེ། འདུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མལ་ཆ་དང་སྟན་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་གི་ཁྱད་པར་བཞིན།ཞེས་པ་འདིའི་རྟགས་ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཞན་གྱི་དོན་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟར། འདུས་པ་ཉིད་ཀྱང་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ། གཉིས་ཀ་ལ་མི་འཁྲུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟར་ན། དངོས་པོ་ཉིད་ནི། རྫས་མ་ཡིན། ལས་མ་ཡིན། ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་ཏེ། རྫས་གཅིག་པ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཡོན་ཏན་དང་ལས་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་བཞིན་ཞེས་པའོ། །རྟགས་འདིས་ཇི་ལྟར་དངོས་པོ་ལ་རྫས་ལ་སོགས་པ་དགག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལྟར། དངོས་པོའི་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། གཉིས་ཀ་ལ་མི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟར་ན། འདི་ཉིད་ནི་ཕྱོགས་སྔ་མའི་རྟགས་འདི་ཉིད་ལ་ཆོས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱས་པ་ཉིད་དང་། དེའི་ལྡོག་པ་མེད་པ་རྐྱེན་གྱིས་བྱས་པ་ཉིད་ལ་ཡང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། གཉིས་ཀ་ལ་མི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །

དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་མཐུན་པ་དང་། ཆོས་མི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམ་པ་ལྔའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ་དང་། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ་དང་། རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཡང་ངོ་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ་ནི། ཇི་ལྟར། སྒྲ་རྟག་སྟེ། ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཞིན། གང་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དེ་རྟག་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཞིན། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་རྟག་པ་ཉིད་ཡོད་ལ། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་མེད་དེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ལུས་ཅན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ་ནི། འདི་ལྟར་སྒྲ་རྟག་སྟེ་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བློ་བཞིན། གང་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ་རྟག་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་བློ་བཞིན་ཞེས་པ་བློ་ལ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡོད་ལ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྟག་པ་ཉིད་ནི་མེད་དེ། བློ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀ་མ་གྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཞེས་སོ། །དེ་ལ་བུམ་པ་བཞིན་ཞེས་པ་ནི། གཉིས་ཀ་ལ་མ་གྲུབ་པའི་ཡོད་པ་སྟེ། བུམ་པ་ནི་ལུས་ཅན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །ནམ་མཁའ་བཞིན་ཞེས་པ་ནི། གཉིས་ཀ་ལ་མ་གྲུབ་པའི་མེད་པ་སྟེ། དེ་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་རོ། །རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པ་ནི། གང་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དག་གི་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ལ་བྱས་པ་ཉིད་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱང་མཐོང་ཞེས་པའོ། །རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི། གང་བྱས་པ་དེ་མི་རྟག་པར་མཐོང་སྟེ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་པ་ལ།གང་མི་རྟག་པ་ཡིན་པ་དེ་བྱས་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་སྟེ་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་མི་མཐུན་པ་ཉིད་ལ་ཡང་དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམ་པ་ལྔའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལྡོག་པ་མེད་པ་དང་། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལྡོག་པ་མེད་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ལྡོག་པ་མེད་པ་དང་། ལྡོག་པ་མེད་པ་དང་། ལྡོག་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཡང་ཞེས་པའོ། །

དེ་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལྡོག་པ་མེད་པ་ནི། ཇི་ལྟར། སྒྲ་རྟག་སྟེ་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཞིན། གང་མི་རྟག་པ་དེ་ལུས་ཅན་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཞིན། (རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཞིན་ཞེས་བཀོད་པ་ན།) རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལྡོག་སྟེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ལུས་ཅན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྟག་པ་ཉིད་ལྡོག་པ་མེད་དེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། །

སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལྡོག་པ་མེད་པ་ནི། ཇི་ལྟར། ལས་བཞིན་ཞེས་པའོ། །ལས་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་རྟག་པ་ཉིད་ལྡོག་སྟེ། ལས་རྣམས་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལྡོག་པ་མེད་པ་སྟེ། ལས་རྣམས་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀ་ལྡོག་པ་མེད་པ་ནི་ནམ་མཁའ་བཞིན་ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་རོ། །དེ་ལ་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལྡོག་པ་མེད་དེ། ནམ་མཁའ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡང་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའོ། །ལྡོག་པ་མེད་པ་ནི། གང་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལྡོག་པ་མེད་པར་འདི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ལ་ལུས་ཅན་ཉིད་དང་། མི་རྟག་ཉིད་ཀྱང་མཐོང་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལྡོག་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི། ཇི་ལྟར། གང་མི་རྟག་པ་དེ། ལུས་ཅན་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་པ་ལ། གང་ལུས་ཅན་ཡིན་པ་དེ། མི་རྟག་པར་མཐོང་སྟེ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ། །

འདི་རྣམས་ཏེ་ཕྱོགས་དང་གཏན་ཚིགས་དང་དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པ་རྣམས་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་སོ། །

བདག་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ནི། མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྟེ། ཚད་མ་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལ་མངོན་སུམ་ནི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཤེས་པ་གང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་མིང་དང་རིགས་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། །དེ་ནི་དབང་བོ་དང་དབང་བོ་སོ་སོ་ལ་ཡོད་པ་ནི་མངོན་སུམ་ཞེས་པའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་རྟགས་ལས་དོན་མཐོང་བའོ། །རྟགས་ནི་ཚུལ་གསུམ་ཚང་བ་ལ་བརྗོད་ལ། དེ་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་དོན་གང་ལ་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་སྟེ། འདི་ན་མེ་ཞེས་པའམ། སྒྲ་མི་རྟག་ཅེས་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ། །གཉིས་ཀ་ལ་ཤེས་པ་དེ་ཁོ་ན་འབྲས་བུ་སྟེ། རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱ་བ་དང་བཅས་པ་ཅན་གྱིས་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་ནི། ཚད་མ་ཉིད་ཞེས་པའོ། །དོན་གཞན་ལ་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་དེ། མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བའོ། །གང་ཤེས་པ་དེ་བུམ་པའམ་སྣམ་བུ་ཞེས་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་ལས་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བའོ། །

རྟགས་ལྟར་སྣང་བ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལྟར་སྣང་བའོ། །རྟགས་ལྟར་སྣང་ནི་དབྱེ་བ་མང་བོ་བརྗོད་ཟིན་ལ། དེ་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་དོན་གང་ལ་མ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་བྱུང་ལ། དེ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལྟར་སྣང་བའོ། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྐྱོན་མེད་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པ་རྣམས་ནི་སུན་འབྱིན་པ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་སོ། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྐྱོན་ནི་མ་ཚང་བ་ཉིད་ད། །ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ནི་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པས་བསལ་བ་ཉིད་དོ། ། རྟགས་ཀྱི་སྐྱོན། མ་གྲུབ་པའི་རྟགས་ཉིད་དང་། མ་ངེས་པའི་རྟགས་ཉིད་དང་། འགལ་བའི་རྟགས་ཉིད་དོ། །དཔེའི་སྐྱོན། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །

དེའི་བརྗོད་པ་ནི་ཕྱིར་རྒོལ་གྱིས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་དུས་ན་སུན་འབྱིན་པའོ། །

སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པ་རྣམས་ནི་སུམ་འབྱིན་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་སོ། །ཇི་ལྟར་ན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡང་དག་པར་ཚང་བ་ལ་མ་ཚང་བ་ཉིད་བརྗོད་པ་དང་། ཕྱོགས་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱོན་བརྗོད་པ་དང་། གྲུབ་པའི་རྟགས་ལ་མ་གྲུབ་པའི་རྟགས་སུ་བརྗོད་པ་དང་། ཁྱབ་པ་ངེས་པའི་རྟགས་ལ་མ་ངེས་པའི་རྟགས་སུ་བརྗོད་པ་དང་། མི་འགལ་བའི་རྟགས་ལ་འགལ་བའི་རྟགས་སུ་བརྗོད་པ་དང་། སྐྱོན་མེད་པའི་དཔེ་ལ་དཔེ་སྐྱོན་ཅན་དུ་བརྗོད་པ་སྟེ། འདི་རྣམས་ནི་སུན་འབྱིན་པ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་སོ། །འདི་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ་མ་བརྗོད་དེ། སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་རེ་ཞིག་བཞག་གོ།

སྔོན་ལ་ཕྱོགས་ཙམ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །ཚིག་དོན་ཙམ་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན། །

གང་འདིར་རིག་པའམ་མི་རིག་པ། །དེ་ནི་གཞན་དུ་ལེགས་དཔྱད་ཟིན། །

ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རིགས་པར་འཇུག་པའི་མདོ་རྫགོས་སོ། །

ཞེས་པ་རིགས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་བོས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། །། 

ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་དཔལ་བསྲུང་བ་ལས། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་བོས། དཔལ་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་བསྒྱུར་བའོ། །། །

སླད་ཀྱིས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གཞོན་ནུའམ་ཡང་གླེ་རྡོ་རྗེ་སྐྱབས་ཀྱིས། རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་སུ་ལན་གཅིག་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དགེའོ། །