ཁམ་ཟམ་སློབ་ཆེན་དུ་བཞུགས་པའི་སྒྲ་ཙནྡྲ་བའི་རྒྱ་དཔེ་ཐོར་བུ་ཞིག་བཀྲལ་བ།

ཙནྡྲ་བའི་ལུང་དུ་སྟོན་པ།

चान्द्रव्याकरणम्। Cāndravyākaraṇa

སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མིན།

རྒྱ་དཔེ་འདི་ནི་ཁམ་ཟམ་སློབ་ཆེན་གྱི་དཔེ་མཛོད་དུ་ཉར་ཡོད་ལ། འདི་ནི་སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མིས་མཛད་པའི་སྒྲ་ཙནྡྲ་བ་ལས་ལེའུ་དང་བོའི་མདོ་༡༤༧བར་དུ་འཁོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཏ་ལའི་པོ་ཏི་ཁ་ཐོར་འདིར་མདོ་༤༩བ་མི་སྣང་། ཡི་གེ་བས་མཉམ་མ་བཞག་པའི་དབང་གིས་ཤ་དང་ས་ནོར་བ། དབྱངས་ནོར་བ་འགའ་སྣང་ཡང་། ཇི་བཞིན་བཀོད་ཡོད། རྒྱ་དཔེ་འདི་དུས་རབས་༡༥བའི་ནང་བྲིས་པ་ཞིག་དང་། ཡིག་གཟུགས་འདི་ལ་བྷུ་ཇི་མོལ་ཟེར་ཡང་། ཡིན་རྒྱུ་ནི་རང་རེའི་ཝརྟུ་དང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་བ་རང་ཡིན་པས། ལཉྫ་དང་ཝརྟུ་ཤེས་མཁན་དག་གིས་རྩོལ་བ་ཅུང་ཟད་བསྟེན་ན་ལེགས་པར་བཀླག་ནུས་སོ། །

ॐ नमःसर्व्वज्ञाय॥सिद्धं प्रणम्य सर्वज्ञं सर्वीयं जगतां गुरूम्॥लघु विस्पष्टसंपूर्णमुच्यते शब्दलक्षणम्॥अइउण्॥ऋलृक्॥एओङ्॥ऐऔच्॥हयवरलण्॥ञमङणनम्॥झभञ्॥ घढधष्॥जवगडदश्॥खफछठथचटतव्॥कपय्॥शषसर्॥हल्॥आदिरिता मध्यः॥उता सवर्ग्गः॥ता तत्कालः॥दोऽपः॥अनंशचिह्नमित्॥विधिर्विशेषणान्तस्य॥सप्तम्यां पूर्व्वस्य॥पञ्चम्यां परस्य॥आदेः॥षष्ठ्यान्तस्यं॥ङित्॥शिदनेकालसर्व्वस्य॥टकितावाद्यन्तौ॥ मिदचोऽन्त्या-तपरः॥ऋकोऽणो रलौ॥विप्रतिषेधे॥तितिक्षान्तो शन्॥कित्॥ संशयचिकित्सयोः॥गुपो निन्दायाम्॥बध एरी च्॥ शान्दान्मानः॥तुमो लुक् चेच्छायाम्॥व्याप्यात्काम्यच्॥ससं-ख्यादमःक्यज्वा॥उपमानादाचरे॥आधारात्॥कर्तुर्व्विप्॥गल्भक्लीबहोडेभ्यो ङित्॥क्यङ्॥ च्व्यर्थे भृशादि(1r)

भ्यः स्तलोपश्च॥डाज्लोहितादिभ्यः क्यष्॥कष्टकक्षसत्त्रगहनाय पापे कर्म्मेणे॥रोमन्थं वर्त्तयति हनुचाले॥वाष्पोष्मफेनमुद्वमति॥सुखादीनि वेदयते॥शब्दादीन्करोति॥नमस्तपोवरिवसः क्यच्॥चित्रङ आश्चर्ये॥कण्ड्वादिभ्यो यक्॥एकाचो हलादेः क्रियार्थाद्भृशाभीक्ष्ण्ये यङ्॥ऋमूत्रिमूत्रिसूच्यटशूर्णुभ्यः॥ गत्यर्थात्॥कोटिल्य एव॥लुपसदचरगॄजपजभदहदशो गर्ह्यात्॥न शुभरुचः॥ चुरादिभ्यो णिच्॥प्रयोजकव्यापारे॥गुपूधूपविच्छपनपन आयो वा॥ऋत ईयङ्॥शित्यायादयः॥अनेकाचो लिट आम्कृभ्वस्तिलिट् चानु॥ इजादेर्गुरुमतोऽनृ-छोर्णोः॥कासयदयासः॥जाग्रुषो वा॥भीह्रीहूनां द्वे च॥बिभराम्॥ विदाम्॥लोटः कृलोट्॥स्यतासौ लृतुटोः॥लुङि शिच्॥ स्पृशमृषकृषतृपदृपो वा। दाधागातिस्थाभूपोऽतिङ लुक्॥ घ्राधेशाच्छासो वा॥ तनादिभ्यस्तथासोः॥ शल इगुपान्ताददृशोऽनिटः क्स॥(1v) 

श्लिषः॥सत्त्वाश्लेषे॥णिश्रिद्रुस्रुकमः कर्त्तरि चङ्॥धेश्वेर्व्वा॥ऋसृसाससुख्यावचोऽङ्॥ ह्वालिप्सिच्॥ तङि वा॥लृदिध्युतादिपुष्यत्यादिभ्योऽतङि॥ इरितो वा॥ जॄश्विस्तम्भूम्रुचुम्लुचु-ग्लुचः॥चिण्ते पदः॥ दीपजनबुधपूरीतायिप्यायो वा॥ भावाप्ययोः॥ नानोस्तपः॥ तिङ्शिति यगलिडाशीर्लिङि॥ तपस्तप आप्यात्॥ कर्तरि शप्॥ अदादिभ्यो लुक्॥ हूनां द्वे च॥ चिणः॥यङो बहुलम्॥ दिवादिभ्यः श्यन्॥भ्रासभ्लासभ्रमुक्रमुक्लमुत्रसित्रुटिलोषो वा॥यसः॥समः॥कुषिरज आप्ये॥ तुदादिभ्यः शः॥रुधादीनां श्नम्॥ तनादिभ्यः उः॥स्वादिभ्यः श्नुः॥श्रुकृव्धिवां शृकृधि च॥अक्षो वा॥तनौकृतौ तक्षः॥स्तम्भुस्तुम्भुस्कम्भुस्कुम्भुस्कुभ्यः॥श्ना॥ क्र्यादिभ्यः॥ हलो हौ शानच्॥ बहुलम्॥ भावाप्ययोः॥ तव्यानीयर् केलिमर॥वास्तव्यः॥यत्॥ पुसकितकिचतियतिशसिसहियजः॥ गदमदयमोप्रादेः॥ चरः॥ अगुरावाङः॥ अवद्यपण्यवर्या (2r) 

गर्ह्यविक्रेयानिरोधेषु॥ वह्यं करणम्॥ अर्यः स्वामिवैश्ययोः॥ ऋतुमत्युपसर्या॥ अजर्यम् संगतं॥ वदः सुपः क्यप्च॥ भुवः॥भावे हनस्त च॥ इण्स्तुशासुवृञ्दृजुषः॥ ऋदुपान्तादक्लृपिचृतः॥ खेयम्॥ भृञोऽसंज्ञायाम्॥समो वा॥कृवृषिमृजिशंसिदुहिगुहः॥राजसूयरुच्यकृष्टपच्याव्यथ्याः॥ कुप्याज्यभिद्योद्ध्यसिध्ययुग्यानि नाम्नि॥ जित्याविपूयविनीया हलिमुञ्जकल्केषु॥ पदास्वैरिपक्ष्यबाह्यासु ग्रहः॥ऋहलो ण्यत्॥पाणिसमवाभ्यां सृजः॥ओरावश्यके॥ आसुयुवपिरपिलपित्रपिचमिदभः॥ अमावसो वा॥प्रणाय्योऽसंमते। धाय्यापाय्यानाय्यासांनाय्यनिकाय्या नाम्नि॥क्रतौ कुण्डपा-य्यसंचाय्यौ॥अग्नौ चित्योपचाय्यपरिचाय्याः॥कर्तरि ण्वुल्तृजचः॥नन्दिग्रहादिभ्यो ल्युणिनी॥ ज्ञाकॄप्रीगुपान्तात्कः॥ आतः प्रादिभ्यः॥ पाघ्राध्माधेट्दृशः  शः॥धारिपारिवेद्युदेजिचेतिसातिसा-हिविन्दोऽप्रादेः॥ लिपो नेश्च॥ ज्वलादिभ्यो णो वा॥ श्यादि- (2v)

Oṃ namaḥsarvvajñāya||  siddhaṃ praṇamya sarvajñaṃ sarvīyaṃ jagatāṃ gurūm||  laghu vispaṣṭasaṃpūrṇamucyate śabdalakṣaṇam||  aïuṇ||  ṛlṛk||  eoṅ||  aiauc||  hayavaralaṇ||  ñamaṅaṇanam||  jhabhañ||   ghaḍhadhaṣ||  javagaḍadaś||  khaphachaṭhathacaṭatav||  kapay||  śaṣasar||  hal||  ādiritā madhyaḥ||  utā savarggaḥ||  tā tatkālaḥ||  do'paḥ||  anaṃśacihnamit||  vidhirviśeṣaṇāntasya||  saptamyāṃ pūrvvasya||  pañcamyāṃ parasya||  ādeḥ||  ṣaṣṭhyāntasyaṃ||  ṅit||  śidanekālasarvvasya||  ṭakitāvādyantau||   midaco'ntyā-taparaḥ||  ṛko'ṇo ralau||  vipratiṣedhe||  titikṣānto śan||  kit||   saṃśayacikitsayoḥ||  gupo nindāyām||  badha erī c||   śāndānmānaḥ||  tumo luk cecchāyām||  vyāpyātkāmyac||  sasaṃ-khyādamaḥkyajvā||  upamānādācare||  ādhārāt||  karturvvip||  galbhaklībahoḍebhyo ṅit||  kyaṅ||   cvyarthe bhṛśādi(1r)

 

bhyaḥ stalopaśca|| ḍājlohitādibhyaḥ kyaṣ|| kaṣṭakakṣasattragahanāya pāpe karmmeṇe|| romanthaṃ varttayati hanucāle|| vāṣpoṣmaphenamudvamati|| sukhādīni vedayate|| śabdādīnkaroti|| namastapovarivasaḥ kyac|| citraṅa āścarye|| kaṇḍvādibhyo yak|| ekāco halādeḥ kriyārthādbhṛśābhīkṣṇye yaṅ|| ṛmūtrimūtrisūcyaṭaśūrṇubhyaḥ||  gatyarthāt|| koṭilya eva|| lupasadacaragṝjapajabhadahadaśo garhyāt|| na śubharucaḥ||  curādibhyo ṇic|| prayojakavyāpāre|| gupūdhūpavicchapanapana āyo vā|| ṛta īyaṅ|| śityāyādayaḥ|| anekāco liṭa āmkṛbhvastiliṭ cānu||  ijādergurumato'nṛ-chorṇoḥ|| kāsayadayāsaḥ|| jāgruṣo vā|| bhīhrīhūnāṃ dve ca|| bibharām||  vidām|| loṭaḥ kṛloṭ|| syatāsau lṛtuṭoḥ|| luṅi śic|| spṛśamṛṣakṛṣatṛpadṛpo vā| dādhāgātisthābhūpo'tiṅa luk||  ghrādheśācchāso vā||  tanādibhyastathāsoḥ||  śala igupāntādadṛśo'niṭaḥ ksa|| (1v)

 

Śliṣaḥ|| sattvāśleṣe|| ṇiśridrusrukamaḥ karttari caṅ|| dheśvervvā|| ṛsṛsāsasukhyāvaco'ṅ||  hvālipsic||  taṅi vā|| lṛdidhyutādipuṣyatyādibhyo'taṅi||  irito vā||  jṝśvistambhūmrucumlucu-glucaḥ|| ciṇte padaḥ||  dīpajanabudhapūrītāyipyāyo vā||  bhāvāpyayoḥ||  nānostapaḥ||  tiṅśiti yagaliḍāśīrliṅi||  tapastapa āpyāt||  kartari śap||  adādibhyo luk||  hūnāṃ dve ca||  ciṇaḥ|| yaṅo bahulam||  divādibhyaḥ śyan|| bhrāsabhlāsabhramukramuklamutrasitruṭiloṣo vā|| yasaḥ|| samaḥ|| kuṣiraja āpye||  tudādibhyaḥ śaḥ|| rudhādīnāṃ śnam||  tanādibhyaḥ uḥ|| svādibhyaḥ śnuḥ|| śrukṛvdhivāṃ śṛkṛdhi ca|| akṣo vā|| tanaukṛtau takṣaḥ|| stambhustumbhuskambhuskumbhuskubhyaḥ|| śnā||  kryādibhyaḥ||  halo hau śānac||  bahulam||  bhāvāpyayoḥ||  tavyānīyar kelimara|| vāstavyaḥ|| yat||  pusakitakicatiyatiśasisahiyajaḥ||  gadamadayamoprādeḥ||  caraḥ||  agurāvāṅaḥ||  avadyapaṇyavaryā (2r)

 

Garhyavikreyānirodheṣu||  vahyaṃ karaṇam||  aryaḥ svāmivaiśyayoḥ||  ṛtumatyupasaryā||  ajaryam saṃgataṃ||  vadaḥ supaḥ kyapca||  bhuvaḥ|| bhāve hanasta ca||  iṇstuśāsuvṛñdṛjuṣaḥ||  ṛdupāntādaklṛpicṛtaḥ||  kheyam||  bhṛño'saṃjñāyām|| samo vā|| kṛvṛṣimṛjiśaṃsiduhiguhaḥ|| rājasūyarucyakṛṣṭapacyāvyathyāḥ||  kupyājyabhidyoddhyasidhyayugyāni nāmni||  jityāvipūyavinīyā halimuñjakalkeṣu||  padāsvairipakṣyabāhyāsu grahaḥ|| ṛhalo ṇyat|| pāṇisamavābhyāṃ sṛjaḥ|| orāvaśyake||  āsuyuvapirapilapitrapicamidabhaḥ||  amāvaso vā|| praṇāyyo'saṃmate| dhāyyāpāyyānāyyāsāṃnāyyanikāyyā nāmni|| kratau kuṇḍapā-yyasaṃcāyyau|| agnau cityopacāyyaparicāyyāḥ|| kartari ṇvultṛjacaḥ|| nandigrahādibhyo lyuṇinī||  jñākṝprīgupāntātkaḥ||  ātaḥ prādibhyaḥ||  pāghrādhmādheṭdṛśaḥ śaḥ|| dhāripārivedyudejicetisātisā-hivindo'prādeḥ||  lipo neśca||  jvalādibhyo ṇo vā||  śyādi- (2v)

*ཁུངས། ཁམ་ཟམ་དཔེ་མཛོད། (© ལག་བྲིས། ཨེཌྜ། ༡༦༦༠།༢)