མེ་ལོང་མར་འབྱུང་བའི་གཏམ་དང་བརྗོད་པའི་ཐད་ཀྱི་ཕྱོགས་སྔ་ཕྱི་གཉིས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པ།

མེ་ལོང་མའི་གཏམ་དང་བརྗོད་པའི་ཐད་ཀྱི་ཕྱོགས་སྔ་ཕྱི་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པ།

 

རྐང་པ་མེད་པའི་ཚིག་རྒྱུན་ནི།།

ལྷུག་པ་བརྗོད་པ་དག་དང་གཏམ།།

ཞེས་པ་དེ་ཡི་རབ་དབྱེ་གཉིས།།

དེ་ལ་འདྲེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི།།

^{བྷཱ་མ་ཧ་ན་རེ}

(སྒྲ་དང་དོན་དང་ཚིག་སྡུད་ནི། །

འཁྲུགས་མིན་མཉན་འོས་རྒྱ་ཆེའི་དོན། །
དབུགས་དབྱུང་བཅས་ཤིང་ལྷུག་ལྡན་པའི། །
ལེགས་པར་སྦྱར་བ་བརྗོད་པར་འདོད།།^༡།༢༥

དེ་ལ་འདྲེན་པས་རང་ཉིད་ཀྱི། །
སྤྱོད་ཚུལ་བྱུང་བ་རྗོད་བྱེད་ཅིང་། །
ཁ་སྒོ་དང་ནི་གཞན་སྒོ་ཡིས། །
དུས་སུ་འབྱུང་འགྱུར་དོན་ཡང་སྟོན། །^༡།༢༦)

བརྗོད་པར་བྱ་བ་བརྗོད་པ་ལོ།།

^{བྷཱ་མ་ཧ་ན་རེ}

(དེར་ནི་གཞན་རྣམས་བདག་སྤྱོད་པ། །
བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི་འདྲེན་པས་མིན། །^{༡།༢༩ཀཁ}
ཁ་སྒོ་གཞན་སྒོ་མི་ལྡན་ཞིང་། །
དབུགས་དབྱུང་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ཡང་། །
ལེགས་སྦྱར་དེ་མིན་^[1]གཏམ་དུ་འདོད། །^{༡།༢༨ཀཁག})

གཞན་ནི་འདྲེན་པའམ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་།།

^{བྷཱ་མ་ཧ་ན་རེ}

(རིགས་བཙུན་པ་ཡི་སྐྱེ་བོ་ཡིས། །
རང་གི་ཡོན་ཏན་ཇི་ལྟར་སྒྲོགས། །^{༡།༢༩གང})

རང་གི་ཡོན་ཏན་བསྒྲགས་སྐྱོན་འདིར།།

ཡང་དག་དོན་བསྔགས་ཕྱིར་ཡོད་མིན།།

 

འོན་ཀྱང་ངེས་པ་མ་མཐོང་སྟེ།།

དེར་ཡང་གཞན་གྱིས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར།།

གཞན་གྱིས་བརྗོད་དམ་རང་གིས་ཞེས།།

དབྱེ་བའི་རྒྱུ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡོད།།

^{བྷཱ་མ་ཧ་ན་རེ}

(ཁ་སྒོ་གཞན་སྒོ་མི་ལྡན་ཞིང་། །

དབུགས་དབྱུང་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ཡང་། །
ལེགས་སྦྱར་དེ་མིན་གཏམ་དུ་འདོད། །
ཟུར་ཆག་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །^༡།༢༨)

གལ་ཏེ་སྒོ་དང་གཞན་སྒོ་དང་།།
ཡིད་བརྟན་ལྡན་ཉིད་བརྗོད་པ་ནི།།
ཐ་དད་པ་ཡི་རྟགས་ཡིན་ན།།
ཞར་གྱིས་གཏམ་རྣམས་དག་ལ་ཡང་།།

 

འཕགས་པ་སོགས་བཞིན་སྒོ་དང་ནི།།

གཞན་གྱི་སྒོ་དག་ཅིས་མི་འཇུག།།

ལམ་བྷ་སོགས་[སམ]ཨ[ཨཱ]་ཤྭཱ་སའི།།

དབྱེ་བ་མཐོང་ཡང་དེ་ལས་ཅི།།

 

དེ་ཕྱིར་གཏམ་དང་བརྗོད་པ་ཞེས།།

མིང་གཉིས་དག་གིས་རིགས་གཅིག་མཚོན།།

ལྷག་མ་བརྗོད་པའི་རིགས་རྣམས་ཀྱང་།།

འདི་ཉིད་ནང་དུ་འདུས་པར་འགྱུར།།

 

^{བྷཱ་མ་ཧ་ན་རེ}

(སྙན་དངགས་པ་ཡི་དགོངས་བྱས་པའི། །

བསྟན་པ་འགའ་ཡིས་མཚན་པ་དང་། །

བུ་མོ་འཕྲོག་དང་གཡུལ་དང་ནི། །

བསླུ་དང་དར་བ་དག་དང་ལྡན། །^༡།༢༧) 

བུ་མོ་འཕྲོག་དང་གཡུལ་དང་ནི།།

བསླུ་དང་དར་བ་ལ་སོགས་པ།།

སརྒས་བཅིངས་པ་མཚུངས་པ་ཉིད།།

དེ་དག་ཁྱད་བྱེད་ཡོན་ཏན་མིན།།

 

སྙན་ངག་མཁན་གྱིས་བསམ་བྱས་རྟགས།།

གཞན་དུ་ཡང་ནི་སྐྱོན་མི་འགྱུར།།

འདོན་དོན་སྒྲུབ་ལ་སྒོ་རུ་ནི།།

མཁས་པ་རྣམས་ལ་ཅི་མི་འགྱུར། །”

 

དེའི་ཕྱིར། དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་རང་ལུགས་ནི།

“དེ་ཕྱིར་གཏམ་དང་བརྗོད་པ་ཞེས།།

མིང་གཉིས་དག་གིས་རིགས་གཅིག་མཚོན།།

ལྷག་མ་བརྗོད་པའི་རིགས་རྣམས་ཀྱང་།།

འདི་ཉིད་ནང་དུ་འདུས་པར་འགྱུར།།”

ཞེས་བཞག་པའོ། ། 

 

གཞན་ཡང་། “ངག་གི་དབང་ཕྱུག་ནི་ལོའི་སྒྲ་འདིར་ཡང་སྦྲེལ་བར་བྱའོ་འཆད་དོ། །^[2]” ཞེས་དཔང་ཊིག་ཏུ་གསུངས་པ་དང། དེ་ཡང་ཁམས་འགྲེལ་དུ། “སློབ་དཔོན་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གྲགས་པས་ནི། འོག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ལོའི་སྒྲ་འདིར་ཡང་སྦྲེལ་ཏེ་མིང་ཙམ་གྱིས་དབྱེ་བ་འདི་ཡང་གཞན་གྱི་འདོད་པར་བཞག་ནས། དཎྜིའི་རང་བཞེད་ལ་མིང་གི་དབྱེ་བ་ཙམ་དེ་ཡང་མི་འདོད་པའི་ལུགས་སུ་བཀྲལ།^[3]” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། སློབ་དཔོན་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་གཏམ་དང་བརྗོད་པའི་མིང་ཙམ་གྱི་དབྱེ་བའང་མི་འདོད་པར་བཞེད་པའི་ལུགས་སོ། །

མཆན།

---

[1] དེ་མིན་ཞེས་པ། ལེགས་སྦྱར་དེ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། སྐབས་འདིར་པྲཱཀྲྀཏ་(प्राकृत)རང་བཞིན་པའི་སྐད་ལ་གོ།

[2] སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་གཞུང་དོན་གསལ་བ། (དབུ་མེད་བྲིས་མ) ཤ༡༦ན

[3] འབྲུག་ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་མེ་ལོང་མའི་འགྲེལ་བ་པཎ་ཆེན་བླ་མའི་གསུང་བཞིན་བཀྲལ་བ་དབྱངས་ཅན་ངག་གི་རོལ་མཚོ། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི། བཀའ་བརྒྱུད་ཉམ་སྐྱོང་ཚོགས་པ། ༢༠༢༡། ཤ༦༨།

དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ།

---

 

1.     སྙན་དངགས་མེ་ལོང་གི་གཞུང་ཤོངས་འགྱུར། དཔང་ལོའི་འགྱུར་ཁྱད་མཆན་དུ་བཀོད་པ། (དབུ་མེད་བྲིས་མ) ༥ཐིག་ལྡེབས་༡༤༦ཅན།

2.     སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་གཞུང་དོན་གསལ་བ། (དབུ་མེད་བྲིས་མ) ༨ཐིག་ལྡེབས་༢༨ཅན། 

3.     རཏྣ་ཤྲཱིའི་རྒྱ་འགྲེལ། (དབྱུག་པ་ཅན་དང་རཏྣ་ཤྲཱི་ཛྙཱན སརིཏ་པར་མ) ༢༠༡༨།

4.     འབྲུག་ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་མེ་ལོང་མའི་འགྲེལ་བ་པཎ་ཆེན་བླ་མའི་གསུང་བཞིན་བཀྲལ་བ་དབྱངས་ཅན་ངག་གི་རོལ་མཚོ། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི། བཀའ་བརྒྱུད་ཉམ་སྐྱོང་ཚོགས་པ། ༢༠༢༡། 

5.     ཌོ༠ རྡོ་རྗེ་སྐྱབས། དཔལ་བྷཱ་མ་ཧས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་རྒྱན་བཞུགས་སོ། ། ཁྀས་ཀ ༢༠༢༥།

6.     त्रिपाठी, रूपनारायण,  सम्पा. श्रीभामहाचार्येण विरचितः काव्यालङ्कार. जयपुरः हंसा प्रकाशन, २०१८.

7.     Naganath Sastry, P. V.,  ed. Kāvyālaṅkāra of Bhāmaha. Delhi: Motilal Banarasidass, 1991.

8.  Sankara Rama Sastri, C., ed. Kāvyālaṅkāra of Bhāmaha (श्रीभामहाप्रणीतः काव्यालंकारः). Madras: The Sri Balamanorama Press, 1956.  

དྲན་འགྱུར་བྱི་བའི་དུག་བཞིན་ནོ། ། (སྤྱོད་འཇུག)

 

 

यदि नास्ति स्वसंवित्तिर्विज्ञानं स्मर्यते कथम्।

अन्यानुभूते सम्बन्धात् स्मृतिराखुमिषं यथा।।

གལ་ཏེ་རང་རིག་ཡོད་མིན་ན། །རྣམ་ཤེས་དྲན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །

གཞན་མྱོང་བ་ན་འབྲེལ་བ་ལས། །དྲན་འགྱུར་བྱི་བའི་དུག་བཞིན་ནོ། །

 

དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འདི་ནི་རིགས་པས་སྟོང་ཞིང་ཚིག་ཙམ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལ་རིགས་པ་འདི་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ། 

གལ་ཏེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཏེ།

 

यदि नास्ति स्वसंवित्तिर्विज्ञानं स्मर्यते कथम्।

གལ་ཏེ་རང་རིག་ཡོད་མིན་ན། །རྣམ་ཤེས་དྲན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །[རྣམ་ཤེས་ཇི་ལྟར་དྲན་པར་འགྱུར། །]

 

ཞེས་པའི་དོན་ནི། དེ་ཡང་སྤྱོད་འཇུག་དཀའ་འགྲེལ་ལས། “གལ་ཏེ་རང་རིག་ཡོད་མིན་ན། །ཞེས་ཏེ།གལ་ཏེ་རང་རིག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ཅིང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་རྣམ་ཤེས་ཇི་ལྟར་དྲན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རང་རིག་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་ཕྱིས་དྲན་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བ་ནི་དྲན་པར་མི་ནུས་ཏེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་འབྲས་བུ་དྲན་པ་དུས་ཕྱིས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རང་རིག་པའི་ཤེས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་དཔག་པར་བྱའོ། །འདི་ཡང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་འདིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རང་རིག་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་དྲན་པ་ངེས་པར་འགྱུར་ན། མེ་དང་དུ་བ་བཞིན་དུ་དྲན་པས་རང་རིག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཚད་མས་རང་རིག་པ་མ་གྲུབ་ན་དྲན་པ་དེའི་འབྲས་བུ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྟོགས་པ་ནི་གཉི་ག་རྟོགས་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་མ་མཐོང་ཡང་དྲན་པ་དེའི་འབྲས་བུར་ནི་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་མེད་པར་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་མེད་པས་ལྡོག་པའི་སྒོ་ནས་དེའི་འབྲས་བུར་རྗེས་སུ་དཔོག་གོ །དྲན་པ་ནི་རང་རིག་པའི་ཤེས་པ་མེད་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རང་རིག་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་མེད་པར་དྲན་པ་ནི་དེ་མེད་པ་ཡང་འབྱུང་བས་རང་རིག་པ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རང་ལ་རྟགས་མ་གྲུབ་པར་ནི་གཞན་གྱི་ཤེས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ལ། དྲན་པ་ནི་རང་རིག་པ་ལ་མངོན་སུམ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དང་དེ་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་བཞིན་དུ་འབྲེལ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་བས་སོ། །གཞན་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་པས་རྒྱུ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དེ་ཡང་དྲན་པར་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་དེས་སྔར་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བས་ན་དྲན་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་བ་ཡང་སྔར་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའི་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མཚུངས་སོ། །

རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ན་ཡང་དེ་ལ་ངེས་བྱེད་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དོན་དམ་པར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ཡོད་ཀྱང་རང་ཉིད་རྟོགས་པ་ལ་མཐར་ཐུག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་འཛིན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཐ་སྙད་ཁས་བླངས་པ་ན་བརྟགས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། བརྟགས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་ན་ཡང་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་རྟོགས་[རྟོག་]པས་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པས་དོན་དམ་པ་མ་བསྒྲུབས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་དྲན་པས་རང་རིག་པ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཁྱེད་ལ་ཡང་རང་རིག་པ་མེད་པར་དྲན་པ་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་ཅེ་ན། གཞན་མྱོང་བ་ན་འབྲེལ་བ་ལས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།^[1]” ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། 

 

དེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དར་ཊཱིཀ་ལས། “གལ་ཏེ་རང་རིག་ཡོད་པ་མིན་ན་ཡུལ་ཅན་རྣམ་ཤེས་དྲན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་བས་དྲན་པའི་རྟགས་ཀྱིས་མྱོང་བ་དཔོག་ནུས་ན་དེ་ཡང་ངས་སྔར་སྔོན་པོ་མཐོང་ངོ་ཞེས་དྲན་པའི་ཚེ། དྲན་པ་མྱོང་བའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པས་སྔོན་པོ་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཡུལ་དྲན་པའི་རྟགས་ལས་ཡུལ་མྱོང་བ་ཡོད་པར་གྲུབ་ལ་ཡུལ་མྱོང་དེ་ཉིད་སྔོ་འཛིན་ཡིན་ནོ། །ངས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཡུལ་ཅན་དྲན་པའི་རྟགས་ལས་ཡུལ་ཅན་མྱོང་བ་ཡོད་པར་གྲུབ་ལ་ཡུལ་ཅན་མྱོང་བ་དེ་ནི་རང་རིག་ཡིན་ལ།སྔོ་འཛིན་མྱོང་བྱེད་གང་ཡིན་མཐའ་གཞན་འགོག་པའི་རིགས་པས་ཀྱང་རང་རིག་གྲུབ་བོ་ཞེ་ན།^[2]”

 

གལ་ཏེ་རང་རིག་མེད་ན་དྲན་པ་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་ཅེས་པས། སྨྲས་པ།

अन्यानुभूते सम्बन्धात् स्मृतिराखुविषं यथा।।

གཞན་མྱོང་བ་ན་འབྲེལ་བ་ལས། །དྲན་འགྱུར་བྱི་བའི་དུག་བཞིན་ནོ། །

 

གལ་ཏེ་རང་རིག་མེད་ན། རྣམ་ཤེས་ཇི་ལྟར་དྲན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། གཞན་གཟུང་བྱ་མྱོང་བ་ན་འབྲེལ་བ་ལས་དྲན་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་བྱི་བའི་དུག་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཡང་སྤྱོད་འཇུག་དཀའ་འགྲེལ་ལས། “འདིར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡུལ་དུ་གྱུར་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་[ན]ཤེས་པ་ལ་དྲན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་མྱོང་བས་གཞན་དྲན་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འབྲེལ་བ་ལས་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཡུལ་དྲན་པ་ན་འབྲེལ་བ་ལས་ཤེས་པ་དྲན་པར་འགྱུར་རོ^[3]། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེའི་འཛིན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲན་པ་ཡིན་ཏེ་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྲེལ་བ་བདེན་ཡང་འདི་མ་མྱོང་ན་གཞན་དྲན་པ་ནི་བསླད་པའི་དྲན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཡུལ་ཕྱིས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ན་མྱོང་བ་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་ཉིད་དྲན་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་དེ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་ཉིད་[ཀྱིས?]ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ལ་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དྲན་པ་ལས་དེ་དང་འབྲེལ་བས་ཤེས་པ་དྲན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡུལ་སྤངས་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་འབའ་ཞིག་ནི་དྲན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །
ཅི་སྟེ་མྱོང་བའི་ཤེས་པས་གཞག་པའི་དྲན་པས་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་མེད་པར་ཕྱིས་དྲན་པ་སྐྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།^[4] བྱི་བའི་དུག་ཅེས་གསུངས་ཏེ། བྱི་བའི་དུག་ནི་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བར་ཕྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་དྲན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་བྱི་བའི་དུག་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ལུས་ལ་འཕོས་ནས་ཡང་དུས་གཞན་དུ་འབྲུག་གི་སྒྲའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་པ་ལས་རང་རིག་པས་གཞག་པའི་དྲན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་[འདི]མེད་པར་ཡང་རྐྱེན་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་དུ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཐོབ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སྐབས་སུ་བབ་པ་ལ་ཡང་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེས་དགོངས་སོ། །^[5]” ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །

 

དེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དར་ཊཱིཀ་ལས། “ཡུལ་ཅན་དྲན་པས་རང་རིག་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྔོ་འཛིན་གྱིས་ཡུལ་གཞན་སྔོན་པོ་མྱོང་བ་ན་སྔར་སྔོན་པོ་འདི་མཐོང་ཞེས་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་འབྲེལ་པ་ལས་ཏེ་འབྲེལ་བར་དྲན་པ་ལས་ཡུལ་ཅན་དྲན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི། ཡུལ་ཅན་མྱོང་བ་ལས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་བྱི་བའི་དུག་རྨུགས་པའི་དུས་མ་མྱོང་ཡང་ཕྱིས་དྲན་པ་བཞིན་ནོ། །

དཔེར་ན་དགུན་གྱི་དུས་སུ་བྱི་བས་ལུས་ལ་རྨུགས་པ་ན་བྱི་དུག་ཞུགས་ཡོད་ཀྱང་རྨུགས་པ་མྱོང་གི་དུག་མ་མྱོང་ངོ་། །དེ་ལས་དུས་ཕྱིས་འབྲུག་གི་སྒྲ་ཐོས་པ་ན་རྨུགས་པའི་ཚེ་དུག་ཞུགས་པར་འདུག་སྙམ་དུ་དྲན་ཀྱང་སྔར་གྱི་ཚེ་དུག་མ་མྱོང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་བྱི་བས་རྨུགས་པ་ནི་སྔོ་འཛིན་གྱིས་ཡུལ་མྱོང་བ་བཞིན་ནོ། །རྨུགས་པ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་དུག་ཞུགས་པ་ནི་ཡུལ་བཟུང་བ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་མྱོང་བ་དང་འདྲའོ། །དེའི་ཚེ་ཡུལ་ཅན་རང་གིས་རང་མ་མྱོང་བ་ནི་རྨུགས་པའི་ཚེ་དུག་མ་མྱོང་བ་དང་འདྲའོ། །ཕྱིས་རྨུགས་པ་དྲན་པ་ནི་ཡུལ་མྱོང་བ་དྲན་པ་དང་འདྲའོ། །ཡུལ་མྱོང་དྲན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྔར་གྱི་ཡུལ་ཅན་ཁོ་རང་གིས་ཁོ་རང་མ་མྱོང་ཡང་དྲན་པ་ནི་རྨུགས་པ་དྲན་པ་ཉིད་ཀྱི་མཐུས་སྔར་ཞུགས་པའི་དུག་མ་མྱོང་བ་དྲན་པ་དང་འདྲའོ། །^[6]” ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །

 

 

 

རྒྱ་གཞུང་།

 

स्यादेवम्, युक्तिशून्यं वचनमात्रमेतत्। यत इयमत्र युक्तिरस्तीत्याह-

यदि नास्ति स्वसंवित्तिर्विज्ञानं स्मर्यते कथम्।

यदि स्वसंवेदनं विज्ञानस्य नास्ति न विद्यते, तदा विज्ञानं स्मर्यते कथम्? विज्ञानस्य स्वसंव[वे]दे[द]नाभावादुत्तरकालं स्मरणं न स्यात्। न हि अननुभूतस्मरणं युक्तम्। अतिप्रसङ्गात्। तस्मादनुभवफलस्य स्मरणस्य उत्तरकालं दर्शनात् ज्ञानसंवेदनकार्यतया स्मरणं निश्चितं भवेत्। भवेद् वह्नेर्यथा धूमः स्वसंवेदनस्य कारण स्मृतिः। न च असिद्धे स्वसंवेदने प्रमाणतः स्मरणस्य तत्कार्यताग्रहणमस्ति। सर्वथा उभयप्रतिपत्तिनान्तरीयकत्वात् कार्यकारणभावप्रतिपत्तेः। न च चक्षरादेरिव विज्ञानम्, अदर्शनेऽपि स्मरणं तत्कार्यं सेत्स्यति, चक्षुषो हि व्यतिरेके नीलादिज्ञानाभावतो व्यतिरेकद्वारेण तत्कार्यमनुमीयते। स्मृतिस्तु ज्ञानसंवेदनमन्तरेणापि भवतीति प्रतिपादयिष्यामः, इति स्वसंवेदकार्यतानिश्चयमन्तरेण स्मरणस्य तद्विनाभावान्न संवेदनसिद्धिः। अतः स्मरणमपि ज्ञानत्वात् कथं सिद्धिमिति मन्तव्यम्। न च स्वयमसिद्धिं लिङ्गं ज्ञापकमन्यस्य। न च स्मरणं स्वसंवेदनस्य प्रत्यक्षतया ग्राहकम्, तस्य तस्मादन्यत्वात्। न च ज्ञानस्य ज्ञानान्तरविषयत्वम्, बहिरर्थवत् सम्बन्धासिद्ध्यादिदोषप्रसङ्गात्। अन्यत्वाविशेषात् सन्तानान्तरभाविनापि स्मरणेन तस्य ग्रहणं स्यात्। अथ तेन पूर्वमननुभूतत्वान्न स्मर्यत इति चेत्? एकसन्ततिपतितेनापि न पूर्वमनुभूतमपि समानः प्रसङ्गः।

कार्यकारणभावोऽपि न तस्य नियामको युज्यते, कार्यकारणभावस्यैव परमार्थतोऽभावात्, सत्यपि तस्मिन् सर्वज्ञानानां स्वप्रतिपत्तिनिष्ठतया तद्ग्रहणस्याशक्यत्वात्। यथाव्यवहारमभ्युपगमे काल्पनिकत्वम्, काल्पनिकत्वे च सर्वव्यवहाराणां कल्पनानिर्मितत्वात् सांवृतत्वमिति साधितं न साध्यम्। इति न स्मृतेः स्वसंवेदनसिद्धिः।। 

(द्वारिकदासशास्त्री। २००१:२२८)

 

 

भवतोऽपि कथं तर्हि स्वसंवेदनाभावे स्मृतिः? इत्याह-

अन्यानुभूते सम्बन्धात् स्मृतिराखुविषं यथा।।

ज्ञानादन्यस्मिन् ग्राह्ये वस्तुनि विषयेऽनुभूते सति ज्ञाने स्मृतिः स्मरणमुपजायते। ननु अन्यस्मिन्ननुभूते अन्यत्र स्मरणे अतिप्रसङ्गः स्यादित्याह- सम्बन्धादिति। विषयेऽनुभूते तद्विज्ञानस्मरणं सम्बन्धाताद् भवति। विज्ञानं हि तत्ग्राहकतया तत्सम्बद्धम्, अतो विज्ञानं स्मर्यते, नान्यत्। सत्यपि सम्बन्धे अन्यस्मिन्ननुभूते अन्यस्य स्मरणे विलुप्तं स्मरणं स्यादिति चेन्न, पूर्वमनुभूतो विषयः उत्तरकालमनुस्मर्यमाणः स एवानुभवविशिष्टोऽनुस्मर्यते। तद्विशिष्टस्य तस्य ग्रहणात्। ज्ञानमेव च विषयानुभवो नान्य इति विषयानुभवस्मरणात् तत्सम्बद्धतया ज्ञाने स्मरणमभिधीयते, न तु विषयरहितं ज्ञानमपि केवलमनुस्मर्यते इत्यदोषः।।

ननु कथमिव ज्ञानसंवेदनाहितस्मृतिवासनाबीजमन्तरेण स्मृतिरुत्तरकालं स्यादित्याह- आखुविषं यथेति। आखुविषं मूषिकविषं यथा सम्बन्धात् कालान्तरेण जायते तथा स्मृतिरपीत्यर्थः। तथा हि मूषिकविषमेकस्मिन् क्षणे शरीरसंक्रान्तं पुनः कालान्तरेण मेघस्तनितमधिगम्य विनापि स्वसंवेदनाहितस्मृतिवासनाबीजमिदम्प्रत्ययतामात्रायतवृत्तित्वात् अन्यस्मिन् क्षणे विकृतिमुपयाति, तथा प्रकृतेऽपि न दुष्यतीति भावः।।

(द्वारिकदासशास्त्री। २००१:२२८-९)

 

 

དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ།

 

1.    སློབ་དཔོན་ཤེར་འབྱུང་བློ་གྲོས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་དཀའ་འགྲེལ། སྡེ་བསྟན། དབུ་མ། ལ། (ཤ༤༡བ༡ ༢༨༨ན༧།)

2.    སློབ་དཔོན་ཤེར་འབྱུང་བློ་གྲོས།  བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་དཀའ་འགྲེལ། པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༠། 

3.    རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་བཤད་རྒྱལ་སྲས་འཇུག་ངོགས། གློག་རྡུལ། (ན)

4.    द्वारिकदासशास्त्री।  आर्यशन्तिदेवविरचितः बोधिचर्यावतारः (प्रज्ञाकरमतिकृतपञ्जिकाया सनाथः)।  बौद्धभारती. २००१। 

མཆན། 

---

^[1] སྤྱོད་འཇུག་དཀའ་འགྲེལ། སྡེ་བསྟན། དབུ་མ། (ལ)། ད༣༩༧༤། ཤ༢༠༦བ༡-༢༠༧ན༤༑ སྤྱོད་འཇུག་དཀའ་འགྲེལ། ཤ༣༥༩-༦༡།

^[2] དར་ཊཱིཀ  ཤ༥༢༣།

^[3] ཡུལ་མྱོང་བ་ན་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲན་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །

^[4] ཅི་སྟེ་རང་རིག་པའི་ཤེས་པས་གཞག་པའི་དྲན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་མེད་པར་ཕྱིས་དྲན་པ་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། བྱི་བའི་དུག་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །

^[5] སྤྱོད་འཇུག་དཀའ་འགྲེལ། ཤ༣༦༡-༦༢།

^[6] དར་ཊཱིཀ ཤ༥༢༣-༢༤།

 

ཚིག་གི་དོན།

The Meaning of 'Pada' in Sanskrit.

ཚོགས་གསུམ་གསལ་བ་ལས།

"མིང་ལ་རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་ཕྱེ་བ། །ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་སྦྱར་བ་དང་། །

བྱིངས་ལ་ཏི་སོགས་སྦྱར་བ་ཡིས། །རང་རང་དོན་རྣམས་འབྱེད་པའི་ཚིག །"

[མིང་(རང་བཞིན་ཞེས་འབོད་ཅིང་ཙནྡྲ་བའི་ལུགས་ལ་རྟགས་ཟེར་བ་)ལ་རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་མཐའ་རྐྱེན་བརྒྱད་གསུམ་ཉེར་བཞི་བོ་སྦྱར་བ་གང་རུང་དང་། བྱིངས་ལ་སི་སོགས་དང་ཏི་སོགས་ཀྱི་མཐའ་རྐྱེན་སྦྱར་བ་དེ་དག་གིས་རང་རང་སོ་སོའི་དོན་མ་ནོར་བར་འབྱེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ལ་ཚིག་ཅེས་ཟེར་རོ། །]

"སྒྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱི་ཀ་ལཱ་བའི་མདོར། སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་དག་གི་དོན་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ན་(ཚིག་གོ །)། ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར། རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་རྐྱེན་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་མིང་དང་བྱིངས་དག་ལ་རྣམ་དབྱེའི་མིང་ཅན་གྱི་རྐྱེན། ཙནྡྲ་བའི་ཐ་སྙད་དུ་སུཔ྄་དང་ཏིང྄་དག་དང་། ཀ་ལཱ་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཏི་སོགས་དང་སི་སོགས་དག་སྦྱར་བ་ནི་ཚིག་ཡིན།"

[ལེགས་སྦྱར་བརྡ་སྤྲོད་ལ་ལུགས་མང་བོ་ཡོད་པ་དག་ལས། ཀ་ལཱ་བའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་མདོའི་དབང་དུ་བྱས་ན། 'སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་དག་གི་དོན་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ན་ཚིག་གོ །' ཞེས་གཞུང་དེ་ཉིད་དུ་འབྱུང་བ་ལྟར། རང་བཞིན་ཞེས་འབོད་ཅིང་རྐྱེན་སྦྱར་བྱའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་མིང་(ཙནྡྲ་བའི་ལུགས་ལ་རྟགས་ཟེར་བ་)དང་བྱིངས་དག་ལ། རྣམ་དབྱེའི་མིང་ཅན་གྱི་རྐྱེན་རྣམས་ཏེ། སྒྲ་ཙནྡྲ་བའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་སུཔ྄་མཐའ་དང་ཏིང྄་མཐའ་ཟེར་བ་དག་དང་། ཡང་སྒྲ་ཀ་ལཱ་བའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཏི་སོགས་དང་སི་སོགས་ཟེར་བ་སྦྱར་ནས་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་ལ་ཚིག་ཅེས་ཟེར་བ་ཡིན་ནོ། །] ཞེས་པའོ། །

*མཆན།

ཀ་ལཱ་བའི་མདོ། ཚ༡།༢༠

पूर्वपरयोरर्थोपलब्धौ पदम्।

པཱུརྦཔརཡོརརྠོཔལབྡྷཽ པདམ྄།

སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་དག་གི་དོན་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ན་ཚིག་གོ ། (ཚ༡།༢༠)

*བརྡ།

[] = རང་འགྲེལ།

"" = ཚོགས་གསུམ་གསལ་བ།

() = མཆན།

སློབ་སྤྲིང་གི་ཚིགས་བཅད་ཅིག་གི་འགྱུར་དཔྱད།

 

यदालोकं कुर्वन् भ्रमति रविरश्रान्ततुरगः
सदा लोकं धत्ते यदगणितभारा वसुमती।
न स स्वार्थः काश्चित् प्रकृतिरियमेवापि महतां
यदेते लोकानां हितसुखरसस्यैकरसिकाः।।

གང་ཞིག་ངལ་མེད་རྟ་མགྱོགས་ཀྱིས་བགྲོད་ཉི་མས་སྣང་བར་བྱེད། །
གང་ཞིག་ཁུར་གྲངས་མེད་པར་ནོར་ལྡན་རྟག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་འཛིན། །
དེ་ནི་ནམ་ཡང་རང་དོན་མ་ཡིན་དེ་ཡི་རང་བཞིན་ཉིད། །
ཆེན་པོ་གང་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ཕན་དང་བདེ་བའི་རོ་གཅིག་རོ་དང་ལྡན། ། #པཙ

ངལ་མེད་འགྱོགས་འགྲོ་ལྡན་པ་ཉི་མས་སྣང་བར་བྱེད་ཅིང་རྒྱུ་བར་བྱེད། །
གྲངས་མེད་ཁུར་མང་ལྡན་པ་ས་གཞིས་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པར་བྱེད། །
ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་རང་དོན་ཅང་མེད་དེ་ནི་དེ་རྣམས་རང་བཞིན་ཡང་། །
འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕན་ཞིང་བདེ་བའི་རོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ། #ཟཞ

ཉི་མ་རླབས་ཆེན་རྟ་ཞོན་རྒྱུ་བ་སྣང་བྱེད་གང་ཡིན་དང་། །
ཁུར་ལ་མི་བརྩི་ས་ཡིས་འཇིག་རྟེན་འདེགས་པ་གང་ཡིན་ཏེ། །
རང་དོན་འགའ་མེད་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་འདྲ་སྟེ། །
དེ་དག་འཇིག་རྟེན་ཕན་དང་བདེ་བའི་རོ་ལ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ། ། #པཙ

གང་ཞིག་སྣང་བར་བྱེད་ཅིང་འཁོར་བ་ཉི་མ་ངལ་མེད་འགྱོགས་འགྲོ་ཅན། །
འཇིག་རྟེན་འདེགས་ལ་གང་གིས་ཁུར་དུ་མི་བརྩི་དབྱིག་ལྡན་མ། །
དེ་ནི་རང་དོན་འགའ་ཞིག་མིན་གྱི་འདི་ཙམ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཤིས། །
གང་གིས་འཇིག་རྟེན་ཕན་བདེའི་རོ་ནི་མཐའ་གཅིག་མྱོང་བ་དེ་དག་ཡིན། ། #དཆ

-ཙནྡྲ་གོ་མི།

སློབ་སྤྲིངས་ཀྱང་སྔོན་གྱི་འགྱུར་དོན་ཐོབ་གཙོ་བོར་མཛད་པ་དེའི་རིགས་ཡིན་ལ། ཚིག་འདི་འདྲ་ལ་ཕྱིས་ཀྱི་སྲོལ་བཞིན་འབྲུ་དོན་རེ་རེ་ནས་བསྒྱུར་ཏེ་གོ་རིམ་ཅུང་བསྣོལ་ན་ཡང་གོ་ཐུབ་ཙམ་ཞིག་ནི་འོང་མཆི་སྟེ། དཔེར་ན། ཡད྄-གང་ཞིག ཨཱལོཀཾ-སྣང་བར། ཀུརྦཏ྄-བྱེད་ཅིང་། བྷྲམཏི-འཁོར་བ། རབིཿ-ཉི་མ། ཨཤྲཱནྟ-ངལ་མེད། ཏུ་ར-མགྱོགས། གཿ-འགྲོ་ཅན། སདཱ-རྟག་ཏུ། འཇིག་རྟེན་འདེགས་ལ་གང་གིས་ཁུར་དུ་མི་བརྩི་དབྱིག་ལྡན་མ། །དེ་ནི་རང་དོན་འགའ་ཞིག་མིན་གྱི་འདི་ཙམ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཤིས། །གང་གིས་འཇིག་རྟེན་ཕན་བདེའི་རོ་ནི་མཐའ་གཅིག་མྱོང་བ་དེ་དག་ཡིན། །ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལྟར་བྱས་ཚེ་ཚིག་འབྲུ་རེ་རེ་སྦྱོར་ཐུབ་ཅིང་། སྙན་དངགས་བཟང་དུ་སོང་བ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡང་། དོན་ལ་གོ་དཀའ་རུ་བཏང་བ་ལགས། ཚིགས་བཅད་འདི་སྔར་ལས་ཀྱང་གོ་བདེར་བྱས་པ་ཞིག་པདྨ་བཀའ་ཐང་ཤེལ་བྲག་མར། རང་དོན་འགའ་མེད་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་ཏེ། །ཉི་མ་རླབས་ཆེན་རྟ་ཞོན་རྒྱུ་བར་བྱེད། །ཁུར་ལ་མི་རྩེགས་ས་ཡིས་འཇིག་རྟེན་འདེགས། །བྱ་བ་ཞིག་ཡོད། དེས་ན་རྙིང་མའི་མཁས་པ་འགའ་ཞིག་གི་གསུངས་ལས། སྔོན་དུས་ཀྱི་སྤྲུལ་པའི་ལོ་ཆེན་དེ་ཀུན་རྩ་འགྲེལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགོངས་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་གང་བདེར་བསྒྱུར་བས། ཚིག་འཇམ་ལ་དོན་གསལ། ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བལ་ཡུལ་དུ་དགུན་ཐོག་བསྡད་པ་དག་གིས་འབྲུ་རེ་རེ་ལ་ཞིབ་ཚགས་ཆེ་བ་སྐད་བསྒྱུར་ཏེ། ཚིག་གྱོང་ཞིང་དོན་གྱི་ངོ་བོ་གོ་དཀའ་བར་སོང་། ཞེས་བཤད་པ་ཡང་། རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཐུགས་མད་པ་ཡིན་སྙམ། འདི་རྣམས་ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ན་འུ་ཅག་གིས་རྒྱ་དཔེ་མ་མཐོང་བཞིན་བོད་ཚིག་ལ་བལྟས་ནས་འདིའི་སྐད་དོད་འདི་འདྲ་ཡིན་ཅེས་མོ་བཏབ་པ་དེ་ཡང་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བདེན་པ་མེད་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་བོད་གཞུང་ལ་བལྟས་ནས་དེ་རྒྱ་སྐད་དུ་ཕར་བསྒྱུར་བ་སྐད་དུ་བྱས་པ་འདི་ལ་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཉེན་ཆེ།

-མདོ་སྨད་པ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།

རཱ་མ་ཤར་མ་དང་འབྲེལ་བའི་དོགས་གཅོད།

 

རཱ་མ་ཤརྨཱ།  रामशर्मा  रामसम्मा

 

རཱ་མ་ཤར་མ་ཞེས་པའི་མཚན་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་སྙན་འགྲེལ་ཁག་ཏུ་ཡང་ཡང་འབྱུང་¹མོད་ཀྱང་། རྒྱ་གར་རང་ལ་གྲགས་ཡོད་མེད་ད་སྔ་བར་དུ་སུ་ལའང་རྒྱུས་མེད། བྷཱ་མ་ཧས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་རྒྱན་དུ་རཱ་མ་ཤརྨཱ་ཡི་མཚན་དངོས་སུ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཡང་སྙན་ངག་རྒྱན་གྱི་ལེའུ་གཉིས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་༡༩བར། གབ་ཚིག་གི་རྒྱན་དང་འབྲེལ་ཏེ། འདི་སྐད་དུ། (त्रिपाठी २०२८,७१) “ནཱནཱདྷཱཏྭརྠ-གམ྄བྷཱིརཱཡམཀབྱཔདེཤིནཱི། པྲཧེལིཀེ སཱ ཧྱུདིཏཱ རཱམཤརྨཱཙ྄ཡུཏོཏྟརེ། །²” ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར། རཱ་མ་ཤརྨཱ་(रामशर्मा)ཞེས་རཱ་མ་ཤར་མའི་མཚན་དངོས་སུ་གསལ་ཡོད་ཅིང་། དེ་བཞིན་ཁོང་གིས་མཛད་པར་ངེས་པའི་གཞུང་གི་མཚན་ཨཙ྄ཡུཏོཏྟར་(अच्युतोत्तर)འཆི་མེད་མཆོག་ཅེས་པའང་གསལ་ཡོད། དེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སྙན་ངག་རྒྱན་གྱི་ལེའུ་གཉིས་པར་རཱ་མ་ཤར་མའི་གཞུང་ཚིག་ཀྱང་དྲངས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ཤོ་ལོ་ཀ་༥༨པར། (त्रिपाठी २०२८,८३)  “ས པཱིཏབཱསཿ པྲགྲྀཧཱིཏཤཱཾརྒོ མནོཛྙབྷཱིམཾ བཔུརཱཡ ཀྲྀཥྞཿ། ཤཏཧྲྀདེནྡྲཱཡུདྷབཱནྣིཤཱཡཱཾ སཾསྲྀཛྱམཱནཤྴཤིནེབ མེགྷཿ།།”³ ཞེས་གསལ་བར་ལྟར་རོ། །  དེ་བཞིན་པཱ་ལིའི་སྐད་དུ་མཛད་པའི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་(सुबोधालङ्कार)ཆུབ་སླའི་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ། གཞུང་ཚད་ལ་ཤོ་ལོ་ཀ་༣༧༠ཡོད་པ། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་བྱོན་པའི་ཤྲཱི་ལངྐའི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ། སངྒརཀ྄ཁིཏ་ཐེ་ར་(संघरक्खितथेर)གནས་བརྟན་དགེ་འདུན་འཚོས་མཛད་པ་ལེའུ་ལྔ་ཅན་དེའི་དབུའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་པར། ཇི་སྐད་དུ། (Fryer, 1875, 106) གཞུང་དེ་ཉིད་དུ། “རཱམསམྨཱདྱལངྐཱརཱ སནྟི སནྟོ པུརཱཏནཱ། ཏཐཱཔི ཏུ བལཉ྄ཙེནྟི སུདྡྷམཱགདྷིཀཱ ན ཏེ།”⁴ ཞེས་སྔོན་གྱི་རྒྱན་གྱི་མཁན་པོ་རཱ་མ་སམྨཱ་(रामसम्मा)རཱ་མ་ཤརྨཱ་ཞེས་པའི་སྐོར་འབྱུང་ཞིང་སྔོན་གྱི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་མཛད་མཁན་ཞིག་བྱོན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ལྟར་རོ། །

 

དེས་ན་རྒྱ་གར་ལ་རཱ་མ་ཤརྨཱ་ཟེར་བའི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་མཛད་མཁན་ཞིག་ཡོད་པ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིག་ཆ་ཁག་ལས་འདི་ལྟར་ཁ་གྲགས་པ་ལྟར། ད་ནས་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང་མཁས་པའི་ངག་རྒྱུན་ལ་མ་གཏོགས། རྒྱ་གར་རང་ལ་རཱ་མ་ཤརྨཱ་ཟེར་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་མིན་གྱི་སོམ་ཉི་མ་བྱེད་ཅིག

 

 

 

༡། འབྲུག་ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་མེ་ལོང་མའི་འགྲེལ་བ་པཎ་ཆེན་བླ་མའི་གསུང་བཞིན་བཀྲལ་བ་དབྱངས་ཅན་ངག་གི་རོལ་མཚོ། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི། བཀའ་བརྒྱུད་ཉམ་སྐྱོང་ཚོགས་པ། ༢༠༢༡། 

༢། त्रिपाठी, रूपनारायण,  सम्पा. श्रीभामहाचार्येण विरचितः काव्यालङ्कार. जयपुरः हंसा प्रकाशन, २०१८.

༣། George Edward Fryer, "Pāli Studies, No. 1: On the Ceylon Grammarian Sangharakkhita Thera and His Treatise on Rhetoric," Journal of the Asiatic Society of Bengal. 44, part II (1875): 91-125.

 

མཆན།

---

 

༡། དཔེར་ན། ཁམས་འགྲེལ་(ཁམས་སྤྲུལ། ༢༠༢༡ཤ༡༦)སོགས་སུའང་། “སྤྱིར་རྒྱ་གར་བའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། རཱ་མ་ཤརྨ་དང་། བྷ་ར་ཏ་དང་། དབྱངས་ཅན་

མགུལ་རྒྱན་དང་། དཎྜིའི་ལོང་འདི་ལ་སོགས་པ་སྙན་ངག་ཇི་ལྟར་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་ཚིག་གི་རྒྱན་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་འཆད་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལ་ནི་

རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཞེས་བྱའི། སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་སུ་མི་འདོགས།” 

༢།  “नानाधात्वर्थगम्भीरायमकव्यपदेशिनी। प्रहेलिका सा ह्युदिता रामशर्माच्युतोत्तरे।।१९।।” (त्रिपाठी २०२८,७१)

༣།  “स पीतावासाः प्रगृहीतशार्ङ्गो मनोज्ञभीमं वपुराप कृष्णः। शतहृदेन्द्रायुधवान्निशायां संसृज्यमानश्शशिनेव मेघः।।”  (त्रिपाठी २०२८,८३)

༤།  George Edward Fryer, "Pāli Studies, No. 1: On the Ceylon Grammarian Sangharakkhita Thera and His Treatise on Rhetoric," Journal of the Asiatic Society of Bengal. 44, part II 1875, P, 106.